كار و تلاش از دیدگاه قرآن

پاراف كار و تلاش از دیدگاه قرآن : انسان هاي مسلمان و مومن، آيات قرآن و كلام خدا را، محكم ترين كلام و يقيني ترين دليل و سند براي رشد و تعالي خود و جامعه خود تلقي مي كنند و آن را بي هيچ چون و چرايي قبول و بدان عمل مي كنند. در قرآن كريم اين معجزه جاودانه، پيامبر رحمت براي همه انسان ها، كه از آن در بين مسلمين به عنوان قانون اساسي و حق بشر براي جوامع بشري نام برده مي شود به موضوعات بسياري براي هدايت و رشد و تعالي و تكامل بشر اشاره شده است كه از آن جمله است، موضوع “كار و تلاش”.

قرآن كريم، در آيات منور خود، با صداي رسا، در طول تاريخ اسلام به عالم و آدم اعلام كرده است كه اي انسان ها بدانيد “براي آدمي جز آنچه خود انجام داده، نخواهد بود” يعني بقاي وجود و هستي آدمي “بودن” او، حيات مادي و معنوي، دنيوي و اخروي او، شخصيت و هويت او و بلكه همه چيز او منوط و وابسته به “كار و تلاش” اوست و لاغير و “هركس كوشش كند، فقط براي شخص خود كوشش كرده است” و “به سوي خود اوست و خدا البته بي نياز است”
و از اين دسته آيات، در قرآن بسيار است كه متعاقبا به برخي از آنها اشاره خواهدشد.

و اما، در قرآن از كلمات مترادف و هم معني “كار و تلاش” نيز فراوان ياد شده است: براي مثال: در قرآن از كلمه “عمل” با مشتقاتش 366 و كلمه فعل با مشتقاتش 107 و كلمه جهد با مشتقاتش 41 و كلمه سعي با مشتقاتش 30 مرتبه و كلمه “صنع” با مشتقاتش 30 مرتبه و … استفاده شده است.
و نيز در قرآن كريم حدود 400 آيه در تشويق به “كار و تلاش” و بيان ارزش و اهميت “كار و تلاش” وارد شده است و همچنين، تعدادي از آيات منور قرآن كريم، درباره مشاغل پيامبران بزرگوار الهي است هرچند مسئويت خطير و اصلي همه پيامبران الهي، هدايت جوامع بشري بوده است و در اين راه با استفاده از شيوه هاي تربيتي ممكن و تحمل رنجهاي طاقت فرسا به تعليم انسانها پرداخته و دلسوزانه وجود خويش را وقف انسانيت نموده اند، اما آنها بر اينكه سربار ديگران نباشند، خود به “كارو فعاليت” مشغول بوده اند تا هم معاش خويش را تامين نمايند و هم ديگران را در اين مسير تشويق به “كار و تلاش” كنند، به همين جهت به مشاغل برخي از آنان اشاره مي شود. براساس برخي از آيات از جمله سوره هود، آيه 37، سوره قصص، آيه 27، سوره انبياء، آيه 80 و … شغل حضرت نوح(ع) نجاري، شغل حضرت شعيب(ع) شباني و كارگري، شغل حضرت موسي(ع) شباني و كارگري، شغل حضرت داود(ع) زره سازي و آهنگري، شغل حضرت آدم(ع) كشاورزي، شغل حضرت ابراهيم(ع) كشاورزي و دامداري، شغل حضرت ادريس(ع) خياطي، حضرت يعقوب و ايوب(ع) كشاورزي و دامداري، شغل حضرت هود و صالح(ع) تجارت،شغل حضرت سليمان(ع) حصيربافي و حكومت، شغل حضرت عيسي(ع) نجاري و حضرت محمد(ص) تجارت و صيادي و شباني بوده است. باعنايت به آنچه نقل شد، انبياي بزرگوار الهي، براي گذران زندگي و تامين معيشت خويش هركدام به “شغلي” اشتغال داشته اند و همچنان كه گفته شد، قرآن كريم در آيات متعددي انسان را به “كار و كوشش” و “سعي و تلاش” توصيه و تشويق نموده است.

آياتى است كه نتيجه بخش بودن ايمان را مشروط به عمل و نتيجه بخش بودن عمل را مشروط به ايمان قرار داده است. مانند: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ النَّصارى‏ وَ، الصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ«» (كسانى كه ايمان به خدا و روز قيامت آورده و عمل صالح انجام مى‏دهند، پاداش آنان در نزد پروردگارشان مى‏باشد).

مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى‏ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً«» (هر كه از مرد و يا زن عمل صالح انجام بدهد در حالى كه داراى ايمان است، او را با حيات پاكيزه‏اى زندگى مى‏بخشيم).

در قرآن مجيد بيش از 60 آيه در اين باب آمده است كه ايمان مقرون با عمل را مطرح نموده، وصول به امتيازات هر يك را مشروط به ديگرى معرفى مى‏نمايد.

– آياتى در قرآن وجود دارند كه به جهت اهميت عمل، آن را مورد نظاره الهى معرفى مى‏كنند، مانند: وَ وُفِّيَتْ كُلُّ نَفْسٍ ما«» (و او به كارى كه انجام مى‏دهند، داناتر است).

إِنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ«» (قطعا خداوند به كارى كه انجام مى‏دهيد، بينا است).

هيچ عاملى براى رشد انسانى نيرومندتر از آن نيست كه بداند همه حركات او تحت نظاره خداوندى است و هر كارى كه مى‏كند و سخنى كه مى‏گويد و انديشه‏اى كه در ذهنش به جريان مى‏افتد، ثبت و ضبط گشته، سرنوشت آينده ابدى او را تشكيل مى‏دهند.

كسى كه به چنين اصلى معتقد است، كمترين تعدى به حقوق ديگران نمى‏كند، هرگز دروغ بر زبانش جارى نمى‏گردد، سخنى بر ضرر ديگران نمى‏گويد، حتى انديشه‏هاى خود را هم از گرايش به پليديها محفوظ مى‏دارد.

– آياتى است كه ملاك مراحل و درجات رشد را كار و كوشش معرفى مى‏نمايد. از آن جمله: وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا«»

(و براى هر كس با عملى كه انجام مى‏دهند، درجاتى است) اين گروه هم عظمت كار و كوشش را در حد اعلا قرار مى‏دهد و ملاك رشد آدمى را مجرد معرفت بيان نمى‏كند. و با نظر به آيات ديگر كه ايمان و معرفت را هم ملاك مراحل ترقى معرفى مى‏نمايد،

– بعضى از آيات در قرآن مجيد مى‏گويد: ايمان و عمل صالح موجب افزايش علم و روشنائى انسان مى‏باشند. از آن جمله: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمانِهِمْ«» (آنانكه ايمان آورده و عمل صالح انجام مى‏دهند، پروردگارشان آنان را با ايمانى كه دارند هدايت مى‏نمايد).

در اين گروه از آيات يكى از اساسى‏ترين مسائل مربوط به انسان و كار مطرح شده است. اين مسأله عبارت است از اين كه، عمل صحيح و هدف‏دار عامل افزايش معرفت است.

– آياتى است كه محبت را زائيده ايمان و عمل صالح گوشزد مى‏كند، مانند: إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا«» (براى آنانكه ايمان آورند و اعمال صالحه انجام دهند، خداوند محبتى قرار خواهد داد).

اگر همه كتب اخلاقى را باز كنيد و ورق بزنيد، جز اين شعار كه «اى انسانها به يكديگر محبت بورزيد» محصولى نخواهيد ديد.

– بعضى از آيات قرآنى زمينه آفرينش انسان را تلاش جدى و نهائى معرفى مى‏نمايند. مانند: لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ«»

(به طور قطع ما انسان را در زمينه تلاش و گلاويزى در كار آفريده‏ايم).

يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‏ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ«» (اى انسان تو در حال كوشش حياتى به ديدار خداوندى رهسپار مى‏شوى).

در اين نوع از آيات، كار و كوشش، هم زمينه آفرينش آدمى معرفى مى‏شود و هم وسيله و راه به سوى خداوند متعال. براى اهميت تلاش در اين زندگانى، دليلى با اهميت‏تر از اين گروه آيات در هيچ يك از مكتبهاى بشرى نمى‏توان پيدا كرد، زيرا اين گروه هم حركت و كار را عنصرى اساسى در طبيعت انسان معرفى مى‏كند و هم سرنوشت نهائى او را به كار و كوششى كه كرده است، مربوط مى‏سازد.

– آياتى در قرآن مجيد آمده است كه سقوط و پوچى شخصيت آدمى را در گذرگاه تاريخ و در مسير ابديت، با سقوط و پوچى و پليدى كارهاى او، توأم مى‏سازد، از آن جمله: مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ فِي يَوْمٍ عاصِفٍ لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى‏ شَيْ‏ءٍ ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ«» (مثل كسانى كه به پروردگارشان كفر ورزيده‏اند، كارهاى آنان مانند خاكسترى است كه باد تندى در روز طوفانى بر آن بوزد، آنان از چيزى از اندوخته‏هاى خود قدرت بهره‏بردارى ندارند اينست گمراهى دور از رشد و هدايت.)

تجسم كار و كوشش و حتى فعاليتهاى درونى در ابديت‏گروه نهم

– آياتى است كه با صراحت كامل مى‏گويد: انسانها، تجسم يافته همه كارهاى خود را در ابديت مشاهده خواهند كرد. از آن جمله: يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ«» (روز قيامت روزى است كه هر كسى كارى را كه از خوب و بد انجام داده است، حاضر مى‏بيند. [كسى كه كارهاى بد انجام داده است.] مى‏خواهد ميان او و كارهاى بد، فاصله زيادى باشد كه آنها را نبيند و خدا شما را در باره خود برحذر مى‏دارد و خداوند به بندگان خود مهربان است).

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ«» (كسى كه به اندازه ذره‏اى كار خوب انجام دهد، آن را خواهد ديد و كسى كه به اندازه ذره‏اى شر انجام دهد، آن را خواهد ديد).

آيا اين همه آيات قرآنى براى اثبات اصالت كار در حيات بشرى كفايت نمى‏كند آيا با ديدن اين آيات صريح در اصالت كار در حيات دنيوى و حيات ابدى انسانى، باز امكان دارد كه يك فرد يا جامعه مسلمان، دست از كار بكشد و حيات خود را به قضا و قدر و بخت و شانس بسپارد

آيا در حدود 700 آيه از قرآن مجيد كه با اشكال گوناگون چه در موارد شخصى و چه به صورت قانون كلى، اهميت و اصالت و عليت كار و كوشش را به نتايج آن گوشزد مى ‏كند، كافى نيست كه ملاك حيات منطقى واقعى و ارزش آن را كار قرار بدهد بلى، سوگند به خداوندى كه خود، هستى را در مجراى كار و حركت آفريده است، چنين است كه ملاك حيات منطقى واقعى و ارزش آن، كار است و بس.

روايات وارده در مسئله كار و ضرورت و ارزش آن ما فوق تواتر است كه براى جمع‏كردن آنها مجلد بيش از 1000 صفحه‏اى لازم است. تنها چند روايت را به عنوان نمونه‏اى از صدها روايات در اينجا مى‏آوريم.

از امام صادق عليه السلام روايت است كه: الكادّ لعياله كالمجاهد في سبيل اللّه (كسى كه براى معاش عائله خود مى‏كوشد، مانند كسى است كه در راه خدا جهاد مى‏كند).

الّذى يطلب من فضل اللّه عزّ و جلّ ما يكفّ به عياله اعظم اجرا من المجاهد في سبيل اللّه (كسى كه براى كفاف معاش عائله‏اش، از فضل الهى مى‏جويد، داراى پاداشى بزرگتر از پاداش مجاهد در راه خداست).

پيغمبر اكرم فرموده است: ما اكل احدكم طعاما قطّ خيرا من عمل يده (هيچ كس از شما هرگز طعامى بهتر از كار دست خويش نخورده است).

الحسن بن علىّ بن حمزة عن ابيه رأيت ابا الحسن (موسى بن جعفر عليه السّلام) يعمل فى ارض له قد استنقعت قدماه في العرق، فقلت له جعلت فداك اين الرّجال فقال يا علىّ قد عمل باليد من هو خير منىّ فى ارضه و من ابى فقلت له: من هو فقال: رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و أمير المؤمنين و آبائى عليهم السّلام كلّهم كانوا قد عملوا بأيديهم و هو من عمل النّبيّين و المرسلين و الاوصياء و الصّالحين

(حسن بن على بن حمزة از پدرش نقل مى‏كند كه ابو الحسن موسى بن جعفر عليه السلام را ديدم كه در زمينى كه داشت كار مى‏كرد و پاهايش عرق كرده بود.

به او عرض كردم: فدايت شوم، كجا هستند مردانى كه به شما كمك كنند فرمود: اى على، بود كسى بهتر از من و پدرم، كه با دست خود كار مى ‏كرد.

عرض كردم: چه كسى بود فرمود: رسول خدا (ص) و أمير المؤمنين و پدرانم عليهم السلام، همه آنان با دستشان كار كرده‏اند. كار سيرت پيامبران و مرسلين و اوصياء و نيكوكاران بوده است)

ابو عمرو الشّيبانى: قال رأيت ابا عبد اللّه و بيده مسحاة و عليه ازار غليظ يعمل في حايط و العرق يتصابّ عن ظهره فقلت جعلت فداك اعطنى اكفك فقال لي: انّى احبّ ان يتأذّى الرّجل بحّر الشّمس فى طلب المعيشة.

(ابو عمرو شيبانى مى‏گويد: امام صادق (ع) را ديدم در حالى كه وسيله صاف‏كننده زمين به دست و لنگ ضخيمى به كمر، در باغى كه داشت، كار مى‏كرد و عرق از پشتش مى‏ريخت، عرض كردم: فدايت شوم، وسيله را به من بدهيد تا كار شما را انجام بدهم. به من فرمود: من دوست دارم مرد در گرماى آفتاب در تحصيل معاش، به مشقت بيافتد).

ابو بصير: قال سمعت ابا عبد اللّه عليه السّلام يقول: انّى لأعمل في بعض ضياعى حتّى اعرق و انّ لى من يكفيني ليعلم اللّه عزّ و جلّ انّى اطلب الرّزق الحلال

(ابو بصير مى‏گويد: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى‏ فرمود: من در بعضى از زمينهاى خود تا حدى كار مى‏كنم كه عرق مى‏كنم با اين كه كسى را دارم كه كار مرا به عهده بگيرد و براى من كفايت كند، تا خداوند عز و جل بداند كه من روزى حلال جستجو مى‏كنم).

امتیاز شما به مطلب

دوست داشتم: 0
دوست نداشتم: 0
میانگین امتیازات: 0

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *