در یک نظام دينی مدیران چه ویژگی هایی دارند؟

پاراف در یک نظام دينی مدیران چه ویژگی هایی دارند؟ : از ابتداي پيروزي انقلاب اسلامي که بر حسب ضرورت تعداد‌ي از مديران دستگاه‌ها برکنار و افراد ديگري جايگزين آنان شدند، روند تغييرات و جابه‌جايي مديران تا به امروز که 35 سال از آن دوران مي‌گذرد به شکل يک فرايند درآمده است به‌طوري که با روي کار آمدن هر دولت علاوه بر به‌کارگيري اعضاي جديد در کابينه بسياري از جابجايي‌هاي ديگر در بدنه قوه مجريه نيز ديده مي‌شود.
اصلاح شيوه‌هاي مديريتي
هر تشکيلاتي نياز به مدير دارد و مدير در تشکيلات شخصي است که منابع انساني، مالي و فيزيکي را با يکديگر تلفيق مي‌کند و در راستاي برنامه از پيش تعيين‌شده‌اي که بايد داشته باشد به‌کار مي‌گيرد. با اين وصف دستيابي به اهداف تشکيلات ميسر نمي‌شود مگر در سايه وجود مديراني توانمند، حرفه‌اي و متعهد که ‌اين گونه افراد، با توجه به اهميت شغلي از ر‌اس هرم حکومتي تا به پايين بر اساس ضوابط قانوني انتخاب و به‌کار گرفته مي‌شوند، به‌طوري ‌که مديران کلان با اتکاي به آراي عمومي‌ و قانون اساسي انتخاب مي‌شوند و رده‌هاي زيردستي نيز توسط گروه اخير بر اساس سلسله‌مراتب نصب و عزل مي‌شوند. انتخاب مديران شايسته و به‌كارگيري روش‌هاي كارآمد مديريتي مي‌تواند علاوه بر تقويت انگيزه كارمندان و كارگران و ايجاد دلبستگي عميق سازماني، به بهره‌وري بالا و استفاده بهينه از منابع انساني و مادي كمك کند؛ همان‌گونه كه گزينش نادرست و مديريت غلط مي‌تواند به از بين رفتن ثبات سازمان، نااميدي كاركنان، كاهش خلاقيت و تضييع منابع منجر شود.
هزينه‌هاي جابه‌جايي مديران
جامعه محل مناسبي براي آزمون و خطاي مسئولان نيست زيرا در اين صورت زيردستان نيز به دليل فقدان برنامه و راه‌هاي طي‌شده، بي‌انگيزه مي‌شوند و پس‌رفت مجموعه‌ها آغاز مي‌شود.
مسئله ديگر که پس از به‌کار‌گيري مديران بايد رعايت شود تعيين مسير از پيش تعيين‌شده براي هر مدير است تا از سوق دادن امکانات دستگاهي که مسئوليت آن را بر عهده دارد در راستاي منافع شخصي يا به بيراهه کشاندن آن جلوگيري شود. براي اين منظور پيشنهاد مي‌شود تا سند چشم‌انداز هر سازمان دولتي توسط هيات دولت تصويب و مديران بالادستي موظف باشند به عنوان يک سند حقوقي بر مبناي آن عمل کنند. در نهايت سيستم نظارت و بازرسي دقيق و ماهر نيز مي‌تواند ثبات مديريتي قابل توجهي را به دنبال داشته باشد.تجربه بشري نيز نشان داده است كه رفتار مديران و شخصيت فردي آنان، از عوامل تعيين‌كننده در كارآمدي مجموعه‌هاي انساني است. چه بسيار مجموعه‌هاي پرنشاط، فعال و پرسودي كه با انتصاب مديران ناتوان و نالايق به ياس، ركود و زيان‌دهي رسيده‌اند و چه بسيار مواردي كه شاهد بازدهي شگفت‌آور يك مجموعه، تنها به دليل تغيير مدير آن بوده‌ايم؛ يعني در حالي كه منابع مالي و نيروهاي انساني تغييري نكرده‌اند، نوع مديريت مي‌تواند تاثير مستقيم و زيادي بر خروجي‌ها بگذارد. بنابراين براي دستيابي به اقتصاد سالم و پويا و به منظور حمايت از توليدات و توليدگران داخلي چاره‌اي جز بازنگري در ساز‌و‌كار انتخاب يا انتصاب مديران و شيوه‌هاي مديريتي نداريم.
انتخاب مديران، آزمون امانتداري
در متون ديني از مناصب و سمت‌هاي اجتماعي به عنوان «امانت» ياد كرده‌اند چنا‌كه امام علي (ع) در نامه معروفش به كارگزار آذربايجان هشدار داد كه: «مبادا بپنداري حكومتي كه به تو سپرده شده است، طعمه و شكاري است كه به چنگ آورده‌اي؟ خير، امانتي است كه برگردنت نهاده شده و تو تحت نظارت مقام بالاترت هستي و نمي‌تواني به استبداد و دلخواه در ميان مردم رفتار كني».
ازسوي ديگر به ما دستور داده‌اند امانت‌ها را به آنان كه اهل و شايسته‌اند، بسپاريم (سوره نساء آيه 58)؛ به همين دليل است كه ناديده گرفتن نخبگان و توانمندان و به حاشيه‌راندن آنان به همان اندازه ظلم و گناه است كه به‌كار گرفتن کارگزاران ناتوان‌ و بي‌كفايت‌.
در عهدنامه مالك‌اشتر نيز چنين آمده است:«در مورد کارگزارانت دقت کن!‌ پس آنان را با آزمون و اختبار به‌کارگير و از روي علاقه و به قصد کمک و بدون مشورت انتخاب نکن که اين نوعي ستم و خيانت (به مردم) است. کسي را برگزين که اهل تجربه و حيا و از دودمان صالح و داراي سابقه درخشان در مسلماني باشد.»
همچنين پيامبر خدا(ص) فرمود: «هركس از ميان گروهي يكي را به كار بگمارد؛ در حالي كه در ميان آن گروه بهتر از او (كه بيشتر) مورد پسند خداست وجود دارد، به تحقيق نسبت به خدا، پيامبر و مومنان خيانت كرده است.»
وزير و هر صاحب منصب ديگري، در نظام اسلامي امانتي کمرشکن و مسئوليتي دشوار بر عهده دارد؛ به همين دليل بايد داراي صفات برجسته و آزموده شده‌اي باشد که امام نخست ما شيعيان در نامه معروف خود به مالک‌اشتر برخي از‌ آنها را مورد تاکيد قرار داده است.
صفات کارگزاران نظام در حقوق اسلامي
در منابع اسلامي به عنوان منبع اصلي نظام حقوقي ايران مشخصات مهمي درباره مسئولان جامعه و مديران سياسي مطرح شده است. در كلام امير‌المومنين(ع) اين وي‍ژگي‌ها عبارتند از: تمحل بالا در سختي‌ها، برخورد منصفانه با فرودستان و همقطاران، پرهيز از استبداد و ديكتاتوري، توجه به وضع معيشتي کارکنان، توانايي انسجام‌دهي و حفظ گروه، توانايي شناخت صحيح از خويشتن، مشورت در امور،انتقاد پذيري، رعايت اعتدال در امور، اعمال مديريت تشويق و تنبيه، حفظ اسرار کارکنان و آينده‌نگري.
اين صفات و همه صفات لازم ديگر را مي‌توان در تعهد، ‌تخصص و کارآمدي خلاصه كرد. کارگزار نظام جمهوري اسلامي بايد در فراز و نشيب انقلاب و از همه مهم‌تر در دوران دفاع مقدس، ‌امتحان خوبي پس داده و در پايبندي به اسلام و انقلاب و نظام نقطه مبهمي در کارنامه خود نداشته باشد. علاوه بر اين وي بايد از حوزه کاري خود نه آشنا، ‌بلکه از آشناترين‌ها باشد و نيازي به صرف وقت و امکانات براي درک واقعيت‌ها نداشته باشد.
کارآمدي نيز کمتر از تعهد و تخصص نيست و امام خميني(ره) در مباحث مربوط به حکومت اسلامي و ولايت فقيه نام آن را «کفايت» نهاده‌اند؛‌ يعني انسان متعهد و متخصصي که قدرت اجرايي کردن طرح‌هاي خود يا الزامات قانوني را نداشته باشد، فاقد کفايت لازم براي تصدي مناصب نظام اسلامي است.
مديريت در همه بخش‌هاي جامعه و حکومت سرنوشت‌ساز است اما در بخش اقتصاد اهميت ويژه‌اي دارد؛ به تعبيري که در تفسير نمونه آمده است؛ گر چه ما هرگز موافق مكتب‌هاى تك‌بُعدى كه همه چيز را در اقتصاد خلاصه مى‌كنند و انسان و ابعاد وجود او را نشناخته‌اند نيستيم، با اين حال هرگز نمى‌توان اهميت ويژه مسائل اقتصادى در سرنوشت اجتماع را از نظر دور داشت.
آيات مربوط به بخشي از زندگي حضرت يوسف(ع) نيز اشاره به همين حقيقت مى‌كند، چراكه ايشان از ميان تمام سمت‌‌ها انگشت روى خزانه‌دارى گذاشت، زيرا مى‌دانست هر گاه به آن سر و سامان دهد قسمت عمده نابساماني‌هاى كشور باستانى مصر، سامان خواهد يافت و از طريق عدالت اقتصادى مى‌تواند سازمان‌هاى ديگر را كنترل كند. يك مدير قوى كسى است كه حوزه ماموريت خود را به خوبى بشناسد، از انگيزه‌ها باخبر باشد، در برنامه‌ريزى مسلط و از ابتكار سهم كافى و در تنظيم كارها مهارت لازم داشته باشد، هدف‌ها را روشن كند و بتواند نيروها را براى رسيدن به هدف بسيج کند و در عين حال دلسوز و خيرخواه و امين و درستكار باشد. آنها كه در سپردن مسئوليت‌ها و كارها تنها به امانت و پاكى قناعت مى‌كنند، به همان اندازه در اشتباهند كه براى پذيرش مسئوليت داشتن تخصص را كافى بدانند.
متعهد متخصص
منطق اسلام اين است كه هر كار بايد به دست افرادى نيرومند و توانا و امين باشد، تا نظام جامعه به سامان رسد و اگر در علل زوال حكومت‌ها در طول تاريخ بينديشيم، مى‌بينيم عامل اصلى سپردن كار به دست يكى از دو گروه بي‌عرضه يا خائن بوده است. «تقديم الاراذل و تاخير الافاضل»، يعني جلو انداختن افراد دون‌مايه و به عقب راندن افراد شايسته، از جمله نشانه‌هاي زوال و انحطاط دولت‌هاست که امام علي، عليه‌السلام، بر آن تصريح کرده‌اند.
خوب است يادآدوري شود كه حضرت آيت‌الله جوادي آملي (دامت برکاته) در ديدار با برخي از مسئولان دولتي فرموده‌اند:«براساس روايتي از امام علي(ع) ملتي که خاک و آب به اندازه کافي دارد، اگر بخواهد مواد غذايي وارد کند خدا او را از رحمت دور کرده است. آدم عاقلي که سرمايه‌اي مثل خاک و آب دارد اگر از کشور ديگر مواد غذايي وارد کند، معلوم مي‌شود بي‌عرضه است. ما به اندازه کافي آب و خاک داريم، اما مديريت مي‌خواهد. جهنم فقط براي آدم شرابخوار نيست براي آدم بي‌عرضه هم هست».