تکالیف اخلاقی برای زندگی امروز ما، مدارا، رازداری و خوش اخلاقی

تکالیف اخلاقی برای زندگی امروز ما، مدارا، رازداری و خوش اخلاقی

پاراف تکالیف اخلاقی برای زندگی امروز ما، مدارا، رازداری و خوش اخلاقی : تلاش براى داشتن یک زندگى دور از تنش و پرخاش و مشکلات‏رفتارى، موجب آسایش روح و سلامت ‏خانواده است. همه افراد، در خصلت‌هاى اخلاقى و شیوه رفتار، یکسان نیستند. این تفاوت در برخى موارد بروز مى‏کند و مایه اختلاف مى‏شود، اختلافى که البته قابل اجتناب است، آن هم با شیوه «مدارا و سازگارى‏» در اخلاق و برخورد.

بعضی‌ها با دیگران، چه در محیط خانه و محل کار یا در محله و منطقه سکونت، با دیگران «ناسازگارند». ناسازگارى با دیگران، نشانه ‏نوعى غرور و خودخواهى و خودبرترى‏بینى نسبت‏به مردم است و نتیجه آن هم تنها ماندن و انزواست. از سوى دیگر، بى‏طاقتى در مقابل حالات و رفتار دشوار و ناهنجار دیگران نیز، ریشه در کم‏ظرفیتى دارد و به تشدید این تعارض‏ و ناسازگارى مى‏انجامد. اگر در دستورهاى دینى ما به «حسن‏خلق‏»، تاکید شده است، یکى از مصداق‌هاى بارز آن «مدارا» است. «مدارا» یک تکلیف اخلاقى در اسلام است.

رسول خدا (ص) فرمود: همان‌گونه که پروردگارم مرا به انجام واجبات فرمان داده است، به‏مدارا با مردم نیز دستور داده است. در حدیث دیگرى چنین آمده است که جبرئیل، به محضر رسول‏ خدا(ص) آمد و از سوى خدا چنین پیام آورد که: «اى محمد؛ پروردگارت‏ سلام مى‏رساند و به تو مى‏گوید که با بندگان من مدارا کن.». نیز در حدیث است از پیامبر اکرم (ص) که فرمود: نیمى از ایمان، مداراى با مردم است و نیمى از زندگى، رفق و ملاطفت ‏با آنان است. آنان که خواستار یک زندگى ‏دلنشین و پسندیده باشند، در سایه هم‌زیستى مسالمت‌آمیز و رفق ونرمش با دیگران و رفتار شایسته، بهتر به این خواسته مى‏رسند، تا در سایه خشونت و برخورد ناسازگارانه و بهانه‏جویانه و عیب‏گیرانه وخودپسندانه! سعه صدر و ظرفیت‏ براى تحمل دیگران، لازمه دست‏یافتن به‏ یک زندگى خوب است. در مواردى که اختلاف سلیقه و دیدگاه یا تفاوت در مشى و رفتار و روش وجود دارد، باز هم با وسعت نظر و «مدارا» مى‏توان مانع بروز مشکلات شد.

رازداری، فضیلتی اخلاقی

امام صادق (ع) می فرمایند: دوستت را بر آن مقدار از اسرارت آگاه ساز که اگر دشمنت هم آن را بداند، به تو زیان نرساند. شاید دوستت نیز روزی دشمنت شود.رازداری، فضیلتی اخلاقی است که در توفیق یافتن به انجام کارها و سعادت و نیک بختی انسان‌ها نقش بسزایی دارد. امیرمومنان علی(ع) فرمود: پیروزی، به محکم کاری بسته است و آن هم به اندیشه بستگی دارد و اندیشه نیز به نگهداری رازهاست. ایشان در سخنی دیگر، رسیدن به موفقیت را در سایه راز داری دانسته و فرموده است: موفق ترین کارها آن است که پنهان‌کاری آن را فرا گیرد. در مقابل، افشای اسرار سبب دوری از موفقیت و حتی سقوط و شکست فرد در راه تصمیم‌های او می‌شود، چنان که امام صادق (ع) فرمود: برملا کردن راز، (مایه) سقوط است.

دیدگاه قرآن در رابطه با رازداری

خداوند متعال در آیه ۲۶ سوره جن در رابطه با رازداری فرموده است: «عَالِمُ الْغَیْبِ فَلَا یُظْهِرُ عَلَى غَیْبِهِ أَحَدًا؛ داناى نهان است و کسى را بر غیب خود آگاه نمى‌کند» خداوند متعال، از همه اسرار مطلع است و از تمام اتفاقات، آگاه؛ اما با این وجود، هیچ‌کس از اسرار غیب او آگاه نیست. خداوند متعال خود، رازهای بندگانش را می پوشاند و به همین دلیل بر رازداری تاکید دارد.در آیه ۵ سوره یوسف نیز در رابطه با رازداری آمده است: «قَالَ یَا بُنَیَّ لاَ تَقْصُصْ رُوْیَاکَ عَلَى إِخْوَتِکَ فَیَکِیدُواْ لَکَ کَیْدًا إِنَّ الشَّیْطَانَ لِلإِنسَانِ عَدُوٌّ مُّبِینٌ؛[یعقوب] گفت اى پسرک من خوابت را براى برادرانت حکایت مکن که براى تو نیرنگى مى اندیشند زیرا شیطان براى آدمى دشمنى آشکار است».

عوامل افشای راز

اسباب و عواملی که در افشای راز نقش بسزایی دارند عبارت اند از:۱ – پرحرفی و سست زبانی: اشخاص پرحرف، برای اشباع میل سخن‌گویی، از هر دری سخن به میان می‌آورند و یافته‌های خویش را به دیگران انتقال می‌دهند. چنین کاری سبب پرده برداشتن از اسرار آدمی می‌شود.۲ – دوستی و رفاقت: شخص دانای اسرار باید توجه داشته باشد که مرز دوستی و رفاقت را از حریم اسرار پنهانی خویش جدا کند و نه تنها اسرار خود، بلکه اسرار شخصی دیگران را نیز در اختیار دوستانش قرار ندهد.امام صادق (ع) فلسفه این کار را چنین بیان می‌فرماید: دوستت را بر آن مقدار از اسرارت آگاه ساز که اگر دشمنت هم آن را بداند، به تو زیان نرساند. شاید دوستت نیز روزی دشمنت شود.۳ – احساساتی شدن و عصبانیت: آنهایی که بازیچه احساسات نمی‌شوند و بر خشم خویش مسلط هستند، بر حفظ اسرار خود و دیگران تواناترند.۴ – جهالت و نادانی نسبت به سرانجام بد افشای راز. ۵ – دشمنی نسبت به صاحب راز. ۶ – وجود امکانات و وسایل ارتباطی عمومی از جمله: تلفن، اینترنت و…خلاصه این که در یک تعبیر می‌توان عوامل کلی افشای راز را چنین بیان کرد: تاریکی قلب، ضعف ایمان، سستی زبان، عادت به اذیت و آزار دیگران.

اسلام بر حفظ اسرار تاکید دارد؛ زیرا این امر، تمرینی است برای حفظ آبروی خویش و پاسداری از رازهایی که دیگران نزد شخص به امانت گذاشته اند. آنکه رازدار خویش نیست، نمی‌تواند اسرار دیگران را حفظ کند. از سوی دیگر، شخصی که در حفظ اسرارش، ناتوان یا نسبت به آن بی اعتناست، نباید توقع داشته باشد که مردم سر او را پوشیده نگاه دارند. امام رضا (ع) می فرماید: «امین به تو خیانت نکند، تویی که به خیانتکار امانت [یعنی راز خود را] سپردی». چه بسا انسان از بعضی اسرار دیگران آگاه شود، اما بنا به دستورات دین می بایست امین مردم بوده و با حفظ اسرار ایشان و عدم آشکارسازی آنها که به هدفی جز مطامع نفسانی رخ نمی دهد، آبروی ایشان را نریخت و برایشان مشکل پدید نیاورد. «آبرو» از هر سرمایه ای بالاتر است و با رازداری می‌توان «آبروداری» کرد.حفظ اسرار را باید از خدا آموخت. خداوند بیش و پیش از هر کس، از اعمال و عیوب و گناهان بندگانش با خبر است، اما بردباری و پرده پوشی و رازداری او بیش از همه است. اگر خداوند، کارهای پشت پرده و پنهانی بندگانش را افشا کند، آیا کسی با کسی دوست می‌شود؟ اگر خداوند، «آن کارهای دیگر» مردم را رو کند، برای چه کسی آبرو و حیثیتی باقی می‌ماند؟

به نظر خودتان، شما خوش اخلاقید؟!

در مضامین روایات سه علامت برای حسن خلق بیان شده است.اول: خوشرویی: آدم خوشرو، آدمی‌است که با دیگران به گرمی‌و صمیمیت برخورد کند مثلا: در مصافحه،گرم برخورد کند و اخمو نباشد و چهره باز داشته باشد.

مرحوم آیت‌ا… میرزا جواد آقای تهرانی مفسر بزرگ قرآن کریم این روایت شریف را نقل کرد: «لاکلام قبل‌السلام» اول سلام، بعد کلام، اگر کسی با شما شروع به صحبت کند و بدون سلام ‌بپرسد: این چی می‌شود؟ فلان کار چی شد؟ شما به او سلام کن. او هم اگر آداب دینی را بداند، قبل از اینکه حرفی را آغاز کند،سلام می‌کند. مثلاً گوشی تلفن را که برمی‌دارید،سلام کنید،سلام جزو آداب است، دعای الهی است. کسی زنگ می‌زند قبل از هر کلامی‌بگویید: سلام علیکم. شما زنگ به کسی می‌زنید، ابتدا بگویید: سلام علیکم. اول سلام، بعد کلام.دومین نشانه حسن خلق، حوصله است. حوصله شنیدن حرف دیگران را داشته باشیم، نه تنها حرف حق دیگران، بلکه حرف باطل دیگران،حرف زاید دیگران، بگذاریم حرفش را بزند. توی حرف دیگران نپریم و دهانش را نبندیم. علامت سوم؛ که بسیار مهمّ است، تحمّل می‌باشد. تحمّل اذیت دیگران را داشته باشیم. اگر این خصلت را داشتیم. معلوم است که حسن خلق داریم و الا حسن خلق نداریم.

تحمل اذیت دیگران؛ یعنی دوست شما و یا همکار شما خلف وعده کرده و یا آدمی‌تندخویی است و یا بداخلاق است و یا حقّ شما را ضایع کرده، اگر بنا باشد که با کوچک ترین لغزش دیگران، آدم عکس العمل نشان بدهد، دنیا، دنیای دعوا و جنگ می‌شود و با همه کس و همیشه باید دعوا کرد.حال اگر کسی به شما حرف تندی زد و شما هم جواب او را دادید، دعوا به همین جا ختم نمی‌شود و ادامه پیدا می‌کند؛ اما اگر شما تحمل کردید و با اخلاق خوش گذشت کردید، همانجا تمام می‌شود، لذا باید گذشت کرد، در مقابل تندی دیگران، گذشت کنید.زندگی با گذشت، خیلی لذت بخش تر است تا زندگی با پرخاش و تندی و سر و صدا و دعوا.حسن خلق این است که با تحمل از خطا و اشتباه دیگران درگذریم.

پیامبر اکرم (ص) می‌فرماید: شما همه را با پول نمی‌توانید به خودتان جذب کنید. با آنها خوش اخلاق باشید و با گذشت زندگی کنید. مثلا چند نفر با هم همسفر می‌شوید، در سفر مسائلی پیش می‌آید. به عنوان مثال ًشما عجله دارید، دیگری عجله ندارد. خلق و خوی افراد در سفر خیلی عجیب است. در سفر باید تحمّل کنید، تحمل ناهمواری‌ها و رفتار نامناسب همراهان جزو حسن خلق است، اگر در مقابل کسی که بداخلاق است، او را تحمل کنیم و در مقابل یک خدمت هم به او بکنیم، دنیا بهشت و زندگی شیرین و لذت بخش می‌شود.

همچنین یکی از نشانه‌های ایمان، حُسنِ سَمت است. سمت با «سین». لیکن صمت با صاد؛ یعنی سکوت، کم حرف زدن؛ولی سمت با «سین» یعنی رَویه، روش. حسن سمت، یعنی یکنواختی رفتار، انسان با دوستش و با بالا دستش خیلی خوش اخلاق، خاضع و خاشع است؛ ولی نسبت به زیردست خودش متکبر است. این آدم حسن سمت ندارد، با فرد پولدار گاهی بگو و بخند شاید دو ساعت هم حوصله دارد ولی با یک فردی که پول و مقام ندارد، حوصله صحبت کردن هم ندارد. بیرون خانه شاداب و خوش حال است، ولی داخل خانه اخمو و عبوس.اخم‌هایش با دوستانش و رفقایش باز است به خانه که می‌رود، اخم‌هایش درهم است. حوصله صحبت کردن با بچه‌های خودش را هم ندارد. آنها اصلا اخلاق خوب او را نمی‌بینند.

یکی از نشانه‌های ایمان این است که فرد با بزرگ‌ترها و با کوچکترها با بالا دست و زیر دست با دوست و اهل و عیال در بیرون از خانه و داخل خانه، اخلاق و رفتار یکنواخت داشته باشد. این خیلی نکته با اهمیتی است که انسان بتواند رفتارش را یکنواخت کند. حسن سمت یعنی یکنواختی رفتار.آرمان.