چه کسی مسئول نگهداری اموال در مراکز عمومی است؟

چه کسی مسئول نگهداری اموال در مراکز عمومی است؟

پاراف چه کسی مسئول نگهداری اموال در مراکز عمومی است؟ : مالی که در اختیار فردی قرارمی گیرد یا توسط مالک و قائم مقام دردست امین قرارمی گیرد ،یا این که مال به طورقهری به دست امین می رسد؛ مانند جایی که کسی مالی را پیدا کند، به امانت نوع اول ،امانت مالکی گفته می شود وبه امانت نوع دوم، امانت شرعی .تفاوت این دو، آن است که درامانت مالکی، هرزمان مالک، مال خود را طلب کند،امین باید مال امانی را تحویل مالک دهد ولی درامانت شرعی ،باید آن را حفظ کند و در اولین زمان ممکن به صاحبش ‍ برساند، هرچند که صاحبش آن را مطالبه نکند.

بحث دیگر درباب امانت ، آن است که گاه مال امانی ازابتدا به عنوان امانت، تحویل امانت دارمی شود ؛ مانند ساک یا پول وجواهری که مردم هنگام زیارت حرم مطهررضوی،به متصدیان مربوطه تحویل می دهند یا مانند نگهداری خودروها درپارکینگ ویا نگه داری طلا وجواهر درصندوق امانات بانک ومانند آن . اما گاه امانت به تبع یک قرارداد دیگر ودرضمن آن تحقق می یابد ؛مانند ملک اجاره ای که به طورامانی در دست مستاجر است .این گونه اموال نیزحکم امانت دارد وبه اصطلاح فقهی، ید مستاجر، ید امانی است .درماده 631قانون مدنی به این نکته چنین اشاره شده است :« هرگاه کسی مال غیررا به عنوانی غیرازمستودع(امانت دار) متصرف باشد ومقررات این قانون اورا نسبت به آن مال امین قرارداده باشد ،مثل مستودع است بنابراین مستاجرنسبت به عین مستاجره، قیم یا ولیّ نسبت به مال صغیریا مولیّ علیه وامثال آن ها ضامن نمی باشند .»

ید امانی وید ضمانی

چنان چه مال دیگری دردست فرد باشد ،این سوال مطرح می شود که درصورت تلف شدن ،مسئولیت فرد نسبت به مال تلف شده چگونه است؟ درپاسخ به این سوال باید گفت ؛درفقه اسلامی دوگونه ید تعریف شده است:ید امانی وید ضمانی. یدامانی، یدی است که درصورت تلف شدن مال،انسان نسبت به جبران خسارت آن مسئولیت ندارد مگراین که درحفظ و نگهداری آن کوتاهی کرده ویا نسبت به آن تعدی وتصرف نابجا کرده باشد ؛کلیه امانات وآن چه درحکم امانت است ،ید فرد درآن ها، ید امانی به شمارمی رود ، اما ید در اموال غصبی ومانند آن، ید ضمانی است به این معنا که درصورت تلف شدن،انسان ضامن جبران خسارت آن هاست.بنابراین ید ضمانی، ید مسئولیت وید امانی ،ید غیرمسئول است .

مصادیق یدامانی

درزمان های قدیم، امانت گذاری امری مرسوم ورایج بود اما درزمان ما این امرقالب های جدیدی پیدا کرده است که ازجمله آن ها می توان این موارد رابه عنوان مصداق های ید امانی مطرح کرد: سپردن اموال به همسایه هنگام سفر، نگهداری موبایل ومدارک درمراکزعمومی مانند ادارات ،اماکن مقدس و… ،نگهداری جواهر درصندوق امانات بانکی ، نگهداری خودروها درپارکینگ ،مرسولات پستی ،املاک اجاره ای ،اموال یتیم دردست قیّم واموال محجوردردست ولیّ، خودرو در تعمیرگاه، چک دردست بنگاه(درصورتی که به عنوان ضمانت نباشد) ،پارچه در اختیار خیاط،اموال تحت اختیار کارمندان وکارگران ومانند آن .دراین که آیا جهیزیه امانتی دست شوهربه شمارمی آید یانه، باید گفت ؛به دلیل این که جهیزیه درحال استفاده توسط خانم خانه است، نمی توان آن را امانتی دست شوهرمحسوب کرد.

تعهدات امانت دار

1- حفاظت از مال امانتی به صورتی که امانت گذار مقرر کرده است. در غیر این صورت، طبق متعارف باید عمل کند و الا ضامن است.حضرت امام خمینی(ره) درتحریرالوسیله، نگهداری مال امانی درحرز را مصداق امانت داری می دانند ودراین باره می نویسند:« بر امین واجب است امانت را به مقدار متعارف حفظ کند و آن را در جایی که حرز آن نوع کالاست بگذارد …به عبارت دیگر؛ هر چیزی را در محلی قرار دهد که در آن جا قرارش دهد نمی گویند در امانت خیانت کرده و در حفظ آن سهل انگاری کرده است».
2- تصرف نکردن در مال امانی، مگر این که به صراحت یا به طورضمنی ،مالک آن را اجازه داده باشد. بنابراین چنان چه مالک اجازه نداده وامانت دارازمال امانی استفاده کند ، ضامن است.
3- رد عین مال امانی؛ امین باید عین مالی را که دریافت کرده است، برگرداند نه عوض و بدل آن را؛ مگر این که عین مال از او قهراً‌ گرفته شده یا توسط امین تلف شده باشد که در این صورت، عوض، مثل یا قیمت آن را باید بپردازد .
4- ضمانت امین در صورتی که مال توسط او یا ورثه اش تلف شود یا این که در نگهداری مال، تعدی و تفریط کرده باشد؛ در غیر این صورت به دلیل این که امین است، مسئول تلف یا نقص مال نخواهد بود. به عبارت دیگر، امین مسئول اتلاف است؛ نه تلف.
5- رد مال به مالک واقعی؛ اگر ثابت شود که کسی دیگر مالک است، باید آن را به مالک واقعی رد کند.

تعهدات امانت‌‌گذار

1- پذیرفتن مال امانی در صورت فسخ عقد
2- پرداخت هزینه نگهداری؛ امانت‌گذار مکلف است مخارج حفظ و نگهداری مال ودیعه را بپردازد.
مسئولیت حقوقی برنگرداندن امانت
ید امانی در چند صورت به ید ضمانی تبدیل می‌شود:
1- امانت دار، وجود امانت را انکار کند و خود یا شخصی غیر از مالک واقعی را مالک تلقی کند.زیرا دراین صورت ،غاصب تلقی می شود وید غاصب ،ید ضمانی است.
2- از حدودی که قانونگذار یا مالک برای حفظ و نگهداری مال توسط امین تعیین کرده است، تجاوز کند یا مرتکب تقصیر شود.زیرا ید امانی مشروط به این است که تعدی وتفریطی در حفظ امانت انجام نشده باشد.حال چنان چه مال امانی تلف شده ومالک، مدعی تفریط امانتدار باشد وامین آن را انکارکند ،دراین صورت، چنانچه مالک سند ومدرکی برادعای خود نداشته باشد ،حرف امین پذیرفته می شود.
3- امانت دار باوجود مطالبه مالک ،از استرداد امانت، امتناع ورزد که در این صورت هم دیگر امین تلقی نمی‌شود .ماده616 قانون مدنی دراین باره مقررمی کند :«هرگاه رد مال ودیعه مطالبه شود وامین از رد آن امتناع کند ازتاریخ امتناع ،احکام امین به او مترتب نشده وضامن تلف وهرنقص وعیبی است که درمال ودیعه حادث شوداگرچه آن عیب یا نقص مستندبه فعل اونباشد.

محمد علی ندائی