در جامعه ما حساسیت نسبت به بیت‌المال به مرز هشدار رسیده!

در جامعه ما حساسیت نسبت به بیت‌المال به مرز هشدار رسیده!

پاراف در جامعه ما حساسیت نسبت به بیت‌المال به مرز هشدار رسیده! : پس از تشکیل حکومت توسط پیامبر اسلام(ص) در مدینه، موضوع‌‌های جدیدی ازجمله بیت‌المال برای مسلمانان مطرح یا از اولویت برخوردار شد. بیت‌المال که با زکات شروع شده بود، اندک‌اندک نام «دارایی‌های عمومی» مسلمانان را به خود گرفت. این اموال باید برای تقویت، رشد فرهنگ اسلامی و اخلاق اسلامی، حل مشکلات مسلمانان، عمران و آبادانی سرزمین‌های اسلامی و گسترش عدالت در جامعه هزینه می‌شد. ابتدایی‌ترین اصل در بیت‌المال، برابری همه مسلمانان، حساسیت در حفظ و پرسشگری خداوند در مقابل از‌بین‌بردن آن بود. با گسترش اسلام به خارج از مرزهای عربستان و واریزشدن «غنیمت‌ها و خراج‌ها» به خزانه حکومت اسلامی…

بیت‌المال به یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین عامل‌ها در تغییر سرنوشت حکومت‌ها و اخلاق اسلامی تبدیل شد. بعد از گسترش اسلام و زیادشدن اموال بیت‌المال، نیاز شدید به حسابرسی از این اموال در جامعه احساس و با الگوبرداری از نظام اداری ایران و با همکاری تعدادی از ایرانی‌ها، دفترهایی برای ثبت درآمدها و هزینه‌ها راه‌اندازی شد.

ولی متأسفانه در توزیع دارایی‌ها عمومی عرب بر عجم و در میان عرب‌ها نیز برخی از نژادها مانند «قحطانی بر غیرقحطانی» و «قریش بر غیرقریش» برتری داده شدند. معاویه و پدرش در سال پنج هزار درهم می‌گرفتند اما مسلمانانی که به مدینه مهاجرت نکرده بودند، ۶٠٠ درهم دریافتی داشتند. متأسفانه تفاوت در دریافت‌ها از بیت‌المال باعث پیدایش فاصله طبقاتی و برگشت دوباره روحیه دنیاطلبی در میان مسلمانان شد.

این روحیه در برخی از اصحاب رسول خدا چنان نفوذ کرده بود که اموال آنها براساس گزارش تاریخ‌نویسان مسلمان، چندین برابر دارایی‌های همه مسلمانان در دهه اول اسلام بود. بنی‌امیه علاوه بر کارهای یادشده از بیت‌المال برای تحکیم قدرت خود استفاده کرد. پس از برگشت دوباره جامعه اسلامی به امیرالمؤمنین علی(ع)، آن بزرگوار برگرداندن وضعیت بیت‌المال به زمان رسول خداوند (عدالت و در خدمت جامعه اسلامی‌ بودن) را در اولویت‌های کاری خود قرار داد.

امیرالمؤمنین(ع) اصل برابری و دریافت مساوی از بیت‌المال را سیره پیامبر مهربانی اعلام کرد و در مقابل افرادی که اعتراض داشتند، می‌‌فرمود: آیا پیامبر همیشه بیت‌المال را به ‌طور مساوی بین مسلمانان تقسیم نمی‌‌کرد؟ (مبانی جهت‌گیری کلی اقتصاد در نهج‌البلاغه ص ٩١). علاوه بر آن حضرت هیچ‌گاه از بیت‌المال برای استفاده و تحکیم حکومت خود استفاده نکرد.

به امام(ع) گفتند: مردم به دنیا دل بسته‌اند، معاویه با هدایا و پول‌های فراوان آنها را جذب می‌کند؛ شما هم از اموال عمومی به اشراف و بزرگان عرب و بزرگان قریش ببخش و از تقسیم مساوی بیت‌المال دست بردار تا به تو گرایش پیدا کنند. امیرالمؤمنین(ع) فرمود: آیا به من دستور می‌دهید برای پیروزی خود، از جور و ستم بر امتی که بر آنها ولایت دارم استفاده کنم؟ به خدا سوگند تا عمر دارم و شب و روز برقرار است و ستارگان از پی هم طلوع می‌کنند، هرگز چنین کاری نخواهم کرد! اگر این اموال از خودم بود، به‌گونه‌ای مساوی در میان مردم تقسیم می‌کردم تا چه رسد که جزء اموال خداست، آگاه باشید! بخشیدن مال به آنها که استحقاق ندارند، زیاده‌روی و اسراف است. ممکن است در دنیا ارزش‌ دهنده آن را بالا برد اما در آخرت او را پست خواهد کرد، مردم ممکن است گرامی‌اش بدارند اما در پیشگاه خدا خوار و ذلیل است (خطبه ١٢۶ نهج‌البلاغه).

متأسفانه در جامعه ما نیز حساسیت نسبت به بیت‌المال به مرز هشدار رسیده است. برخی افراد گمان می‌کنند با دریافت حکم از سوی مسئولان جامعه، اجازه تصرف بدون حساب در بیت‌المال را دارند.

قبلا نیز موارد زیادی از بی‌توجهی به اموال عمومی گزارش شده بود (پرداخت به صورت سکه و اختلاس‌های نجومی) ولی اعلام مبلغ دریافتی برخی از مدیران نشان داد احتیاج به سخت‌‌گیری جدی در این زمینه وجود دارد. به نظر می‌ رسد «شفافیت مالی» تمام دستگاه‌های اجرائی و نظارتی کشور و حسابرسی از تمام نهادها، نخستین شرط برای ساختن یک کشور اخلاقی و اسلامی است.

باید دوباره حساسیت‌های پیامبر(ص) و اهل بیت بزرگوارش(ع) واکاوی شود. افتخارکردن به پیروی از «شهید عدالت» به حساسیت بیشتری در مقابل «حق‌الناس» نیاز دارد.

قبلا نیز موارد زیادی از بی‌توجهی به اموال عمومی گزارش شده بود (پرداخت به صورت سکه و اختلاس‌های نجومی) ولی اعلام مبلغ دریافتی برخی از مدیران نشان داد احتیاج به سخت‌‌گیری جدی در این زمینه وجود دارد. به نظر می‌ رسد «شفافیت مالی» تمام دستگاه‌های اجرائی و نظارتی کشور و حسابرسی از تمام نهادها، نخستین شرط برای ساختن یک کشور اخلاقی و اسلامی است.

باید دوباره حساسیت‌های پیامبر(ص) و اهل بیت بزرگوارش(ع) واکاوی شود. افتخارکردن به پیروی از «شهید عدالت» به حساسیت بیشتری در مقابل «حق‌الناس» نیاز دارد.علی‌اکبر گلقندشتی- پژوهشگر.شرق.