همه آنچیزی که باید درباره بیمه بیکاری بدانیم

همه آنچیزی که باید درباره بیمه بیکاری بدانیم

پاراف همه آنچیزی که باید درباره بیمه بیکاری بدانیم : ایران سومین کشور خاورمیانه است که بیمه‌ بیکاری را برای افراد تحت‌ پوشش قانون کار و قانون تأمین‌ اجتماعی خود پیش‌بینی کرده است.

به موجب قانون بیمه بیکاری، آن دسته از بیمه‌شدگانی که بدون میل و اراده بیکار شده و آماده به کار باشند از مستمری بیمه‌ بیکاری برخوردار می‌شوند.

در حال حاضر غیر ارادی بودن بیکاری، ملاک اصلی برقراری حمایت‌های قانونی برای بیمه‌شدگان بیکار است و تنها افرادی می‌توانند از مقرری بیمه بیکاری استفاده کنند که به صورت غیر ارادی از کار بیکار شده و خروج از اشتغال به اراده و خواست آنها نبوده باشد. تشخیص ارادی و غیرارادی بودن بیکاری بر عهده کمیته‌ای متشکل از نمایندگان اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تأمین‌ اجتماعی است و شعب تأمین‌ اجتماعی بر اساس معرفی ادارات کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی درخصوص برقراری مقرری بیمه‌ بیکاری برای بیمه‌شدگان اقدام می‌کنند.

بر اساس قانون،کارگرانی که مشمول بیمه بیکاری می‌شوند پرداخت بیشترین سهم بیمه بیکاری ۸۰ درصد حقوق آنها است که این درصد نباید از حداقل مزد کمتر باشد و ۵۵ درصد از آن به عنوان حداقل مزدی که در سه ماه قبل از بیکاری دریافت کرده‌اند، ۱۰درصد حق همسر و ۱۰ درصد برای دو فرزند است.

شرایط پرداخت بیمه بیکاری:

اخراج از محل کار، پرداخت حداقل شش ماه حق بیمه و داشتن یک سال قرارداد کار با پرداخت حق بیمه

مقرری بیمه بیکاری شامل چه کسانی می‌شود؟

بیمه‌شدگانی که بدون میل و اراده بیکار شوند در صورتی که دارای حداقل شش ماه سابقه پرداخت حق‌ بیمه باشند می‌توانند از مقرری بیمه بیکاری استفاده کنند.

اخراج از محل کار و داشتن ۶ ماه حق بیمه مهمترین شرط پرداخت بیمه بیکاری است

آن دسته از بیمه‌شدگانی که به علت بروز حوادث غیرمترقبه مانند سیل، جنگ، زلزله و آتش‌سوزی بیکار می‌شوند،برای دریافت مقرری بیمه ‌بیکاری نیاز به داشتن حداقل سابقه ندارند و حتی اگر در روز اول کار بر اثر این حوادث بیکار شوند، می‌توانند مقرری بیمه‌ بیکاری دریافت کنند. متقاضیان بیمه بیکاری که کار خود را به صورت غیر ارادی از دست بدهند برای دریافت مقرری بیمه‌ بیکاری حداکثر ظرف مدت ۳۰ روز از تاریخ بیکاری می‌توانند موضوع را به واحدهای اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی محل اطلاع دهند و آمادگی خود را برای اشتغال به کار تخصصی و یا کار مشابه آن اعلام کنند. طبعا مراجعه متقاضی بعد از ۳۰ روز با عذر موجه و با تایید هیأت حل اختلاف اداره تعاون، کار و رفاه اجتماعی تا ۳ ماه امکانپذیر خواهد بود.

مدت پرداخت بیمه‌ بیکاری به بیمه‌شدگان واجد شرایط به سابقه پرداخت حق‌ بیمه از سوی آنان بستگی دارد و مدت آن از ۳۶ ماه برای بیمه‌شدگان مجرد و ۵۰ ماه برای بیمه‌شدگان متأهل و متکفل بیشتر نیست.

قطع مقرری بیمه بیکاری چه زمانی اتفاق می‌افتد؟

کارگرانی که از مقرری بیمه بیکاری استفاده می‌کنند در صورت اشتغال مجدد،مقرری بیمه بیکاری آنان قطع می‌شود.همچنین در صورتی که پس از برقراری مقرری بیمه‌ بیکاری مشخص ‌شود که بیکاری بیمه‌ شده ناشی از اراده شخصی وی بوده یا بیمه ‌شده بیکار اشتغال مجدد خود را اعلام نکرده و به رغم اشتغال همچنان به دریافت مقرری ادامه دهد، باید وجوه دریافتی و کمک هزینه بیکاری را به سازمان تأمین‌ اجتماعی بازپرداخت کند.

تنها استثنا در جریان مقرری بیمه بیکاری در مورد افرادی است که در شروع بیمه بیکاری دارای ۵۵ سال سن یا بیشتر هستند و مادامی که مشغول به کار نشده‌اند در صورت دارا بودن شرایط می‌توانند تا رسیدن به سن بازنشستگی تحت پوشش بیمه بیکاری باقی بمانند.

در حال حاضر کمترین مدت پرداخت مقرری بیمه بیکاری شش ماه و بیشترین پرداخت ۵۰ ماه است و اداره کل حمایت از مشاغل و بیمه بیکاری وزارت کار وظیفه حمایت اجتماعی و پرداخت مقرری بیمه بیکاری به افرادی را که علیرغم میل خود بیکار شده‌اند،‌ برعهده دارد. لازم به ذکر است که ایام استفاده از مقرری بیمه بیکاری جزو سوابق پرداخت حق بیمه کارگران به لحاظ بازنشستگی، از کارافتادگی و فوت محسوب می‌شود. بهره‌مندی نیروی کار از حمایتهای اجتماعی از جمله ویژگی‌های جوامع توسعه یافته است و اینگونه حمایت‌ها یکی از کارکردهای اصلی نظام‌های بیمه و تأمین‌اجتماعی به شمار می‌رود.

مقرری بیکاری، فقط برای بیمه‌شدگان اجباری

یکی از خدمات تامین اجتماعی که از سال ۱۳۶۹ توسط سازمان تامین اجتماعی ارائه می‌شود بیمه بیکاری است. قانون بیمه بیکاری که سه بار به صورت آزمایشی اجرا شد، بالاخره در تاریخ ۲۶/۲/۱۳۶۹ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و جزو خدمات و تعهدات سازمان تامین اجتماعی قرار گرفت.طبق این قانون صندوق بیمه بیکاری کاملا از صندوق تامین اجتماعی مجزاست و از نظر دخل‌وخرج به صورت مستقل اداره می‌شود. کلیه مشمولین قانون تامین اجتماعی که تابع قوانین کار و کار کشاورزی هستند مشمول قانون بیمه بیکاری نیز می‌شوند،بنابراین کسانی که طبق قانون کار تحت پوشش بیمه اجباری هستند قانون بیمه بیکاری نیز بر آن‌ها حاکم است ولی کسانی که به صورت اختیاری، آزاد و به صورت خویش‌فرما بیمه هستند، از شمول این قانون خارج‌اند.

بر این اساس گروه‌های سه‌گانه صاحبان حرف و مشاغل آزاد و بیمه‌شدگان اختیاری، بازنشستگان و ازکارافتادگان کلی، و اتباع خارجی از شمول قانون بیمه بیکاری خارج‌اند.

فرد مقرری‌بگیر بیکار در طول دوران استفاده از مقرری مذکور باید در کلاس‌های سوادآموزی و بازآموزی حرفه‌ای که توسط وزارت کار برگزار می‌شود شرکت و گزارش آن را به سازمان تامین اجتماعی ارائه کند. ضمن اینکه در صورت ارائه شغلی مناسب و مرتبط با تخصص، فرد بیکار باید اشتغال جدید را بپذیرد و اعلام کند.

میزان حق بیمه بیکاری ۳ درصد از حقوق و دستمزد بیمه‌شده است که کلا توسط کارفرما پرداخت می‌شود. بر این اساس برای فرد بیمه‌شده که مشمول قانون کار و بیمه اجباری است در مجموع ۳۰ درصد حق بیمه پرداخت می‌شود که ۲۳ درصد آن سهم کارفرما و ۷ درصد آن سهم بیمه‌شده است.

شرایط پرداخت مقرری:

مقرری بیمه بیکاری در صورتی به بیمه‌شده پرداخت می‌شود که اولاً به صورت غیرارادی بیکار شده باشد. به این معنا که از کار اخراج شده و یا بر اثر اتفاقات غیرمترقبه و قهریه مثل سیل، زلزله، جنگ و آتش‌سوزی و… کار خود را از دست داده باشد.

بیمه‌شدگانی که به علت تغییرات ساختار اقتصادی (مانند تعدیل نیرو جهت افزایش بازدهی، استفاده از فناوری پیشرفته و یا تغییر کاربری، بازسازی خط تولید، جابه‌جایی کارگاه، و…) کار خود را به صورت موقت از دست می‌دهند با تشخیص وزارتخانه ذی‌ربط و تایید شورای عالی کار می‌توانند از مقرری بیمه بیکاری بهره‌مند شوند. بنابراین کسی که با اختیار خود کار را ترک می‌کند نمی‌تواند درخواست مقرری بیمه بیکاری کند.

فرد باید حداقل شش ماه سابقه پرداخت حق بیمه داشته باشد. برای کسانی که بر اثر حوادث غیرمترقبه کار خود را از دست می‌دهند شرط دوم لازم نیست.این‌گونه افراد در صورتی که سابقه پرداخت حق بیمه آن‌ها کمتر از شش ماه باشد مطابق مشمولینی که شش ماه پرداخت حق بیمه دارند از مقرری بهره‌مند خواهند شد.

حداکثر مدت پرداخت مقرری بیمه بیکاری ۵۰ ماه برای متاهلین و ۳۶ ماه برای مجردین است. حداقل مدت پرداخت مقرری بیمه بیکاری ۶ ماه و حداکثر ۵۰ ماه برای متاهلین و ۳۶ ماه برای مجردین است که بر اساس دو عامل تعیین می‌شود.

مدت پرداخت مقرری بیمه بیکاری برای افراد متاهل یا متکفل و افراد مجرد متفاوت است. برای مثال، چنانچه دو بیمه‌شده یکی مجرد و دیگری متاهل با داشتن شش ماه سابقه پرداخت حق بیمه بیکار شوند، برای بیمه‌شده مجرد شش ماه و برای بیمه‌شده متاهل یکسال مقرری تعیین می‌شود.

مدت دریافت مقرری بیمه بیکاری جزو سوابق بیمه‌شده از نظر بازنشستگی، ازکارافتادگی و فوت محسوب می‌شود. ولی این مدت به‌عنوان سابقه برای تعیین مقرری بیمه بیکاری در دفعات بعد منظور نمی‌شود. تشخیص اخراج و یا ترک کار و تاریخ وقوع بیکاری بیمه‌شده به عهده واحد کار و امور اجتماعی محل است، پس از مراجعه و درخواست بیمه‌شده ظرف سی روز پس از بیکاری در واحدهای کار و امور اجتماعی موضوع مورد بررسی قرار می‌گیرد و وضعیت بیکاری بیمه‌شده از نظر ارادی و یا غیرارادی بودن تعیین می‌شود.

واحد کار و امور اجتماعی محل حداکثر ظرف سی روز پس از مراجعه و اخذ مدارک از طرف بیمه‌شده بیکار موظف است موضوع اخراج و یا عوامل غیرارادی دیگر را طی نامه‌ای به سازمان تامین اجتماعی اطلاع دهد و سازمان تامین اجتماعی و یا شعبه مربوطه نیز مکلف است ظرف مدت ده روز پس از ثبت معرفی‌نامه فرد بیکار در صورت داشتن شرایط دیگر (داشتن حداقل سابقه مقرر- شش ماه- و عدم قطع ارتباط بیمه‌ای با سازمان) برای فرد بیکار ،مقرری منظور کند. چنانچه بیمه‌شده بیکار نتواند ظرف مهلت ۳۰ روز به واحد کار محل مراجعه کند، در صورت داشتن عذر موجه و تشخیص هیئت اختلاف وزارت کار، پذیرش درخواست او حداکثر تا ۳ ماه امکان‌پذیر است.

چگونگی محاسبه میزان مقرری بیکاری

میزان پرداخت مقرری بیمه بیکاری ۵۵درصد متوسط حقوق و دستمزد بیمه‌شده است که بر اساس تعداد افراد تحت تکفل تا ۴ نفر و هر نفر ۱۰ درصد قابل افزایش است، مشروط بر آنکه از حداقل دستمزد همان سال که توسط شورای عالی کار تعیین می‌شود کمتر نباشد و از ۸۰ درصد حقوق بیمه‌شده نیز بیشتر نباشد. فردی که از مستمری ازکارافتادگی جزئی استفاده می‌کند همزمان می‌تواند از مقرری بیمه بیکاری نیز بهره‌مند شود. چنانچه بیمه‌شده‌ای پس از طی دوران سربازی به محل کار خود بازگردد ولی کارفرما از به‌کارگیری مجدد او خودداری کند، باید حداکثر ظرف مدت دوماه به محل کار خود بازگردد و اگر کارفرما از پذیرش او خودداری کند با احراز سایر شرایط می‌تواند از مقرری بیمه بیکاری استفاده کند.

چه کسانی مشمول بیمه بیکاری می‌شوند؟

دو گروه مشمول بیمه بیکاری هستند، یکی کارکنان رسمی‌ که غیر ارادی بیکار می‌شوند و دیگر قراردادی‌هایی که قراردادشان به پایان رسیده است.

چند نکته مهم

کارگران فصلی در صورتی که صرفاً در اثنای فصل کار اخراج گردیده و بیکاری آنها بلا اراده تشخیص داده شود مشمول دریافت مقرری بیمه بیکاری خواهند بود.

بیکاران دارای قرارداد کار با مدت معین در صورتی که براساس رأی مراجع حل اختلاف در اثنای مدت قرارداد اخراج گردیده باشند مشمول استفاده از بیمه بیکاری خواهند بود.

افراد شاغل در کارهایی که ماهیت آن جنبه دائمی دارد و براساس قرارداد کار در مدت معینی مشغول کار بوده اند، با تشخیص واحدهای کار و اموراجتماعی ، در صورتی که در پایان قرارداد بیکار شوند مورد حمایت قرار گرفته و مشمول دریافت مقرری بیمه بیکاری خواهند شد.

بیمه شدگانی که به علت بروز حوادث غیرمترقبه مانند: سیل، جنگ، زلزله و آتش سوزی بیکار می شوند، برای دریافت مقرری بیمه بیکاری، نیاز به داشتن سابقه پرداخت حق بیمه برای مدت زمان خاص ندارند و حتی اگر در روز اول کار بر اثر این حوادث بیکار شوند، با رعایت سایر شرایط مقرر می توانند مقرری بیمه بیکاری دریافت کنند. بیمه شدگان باید در دوره های کارآموزی و سوادآموزی که از سوی ادارات کار و اموراجتماعی و نهضت سوادآموزی برگزار می شود، شرکت کنند و هر دو ماه یک بار، گواهی لازم در این زمینه را به شعب تأمین اجتماعی ارائه کنند.

بیکار شدگانی که وفق مقررات قانون کار و حسب آراء صادره از مراجع حل اختلاف مقرر در این قانون به دلیل قصور در انجام وظایف محوله و یا نقض آیین نامه های انضباطی کارگاه توسط کارفرما اخراج گردیده اند مستحق دریافت مقرری بیمه بیکاری نخواهند بود.

در صورتی که پس از پرداخت مقرری بیمه بیکاری به بیمه شده ای، مشخص شود که بیکاری بیمه شده، ناشی از اراده شخص وی بوده است، بیمه شده باید وجوه دریافتی به عنوان مقرری بیمه بیکاری را به سازمان تأمین اجتماعی بازپرداخت کند. همچنین بیمه شدگانی که با دریافت مزد ایام بلاتکلیفی به کار قبلی خود باز می گردند نیز باید مبالغ دریافتی را به تأمین اجتماعی برگردانند.

چنانچه بیمه شده بیکار، اشتغال مجدد خود را اعلام نکند و به رغم اشتغال همچنان به دریافت مقرری بیمه بیکاری ادامه دهد، باید مقرری دریافتی از زمان اشتغال را به تأمین اجتماعی برگرداند.پاراف.