آشنایی با احکام خمس و حقوق کارمندی در ادارات و سازمانها

پاراف آشنایی با احکام خمس و حقوق کارمندی در ادارات و سازمانها : خمس از مسائل مهمی است که شرع مقدس اسلام آن را به عنوان فریضه الهی واجب کرده و تمام انسانها را خواه فقیر باشند یا ثروتمند، موظف به پرداخت و عمل به این واجب شرعی نموده است.

یکی از مهمترین علل وجود این فریضه، رفع نیاز و محرومیت زدایی در بین جوامع اسلامی است و پر واضح است که خمس و زکات در برقراری عدالت اجتماعی نقش بسیار مهم و اساسی را ایفا می کنند. بر اساس تعالیم دینی اسلام عدم پرداخت خمس موجب می شود که تصرف در مال از نظر شرع جایز نباشد و به عبارت دیگر، اگر مال متعلق خمس شده باشد تا مقدار خمس آن پرداخت نشود تصرف در آن جایز نیست.

پرداخت خمس از جمله مسائل احکام دینی است که قرآن کریم در روایات اهل بیت (ع) به آن تأکید دارند و به همین جهت فتوای مراجع عظام نیز به آن تعلق گرفته و آن بزرگواران نیز تصرف در مالی که خمس به آن تعلق گرفته باشد را قبل از پرداخت خمس جایز نمی دانند.

حضرت امام خمینی (ره) می فرمایند: تصرف در مالی که خمس آن پرداخت نشده جایز نیست، اگر چه قصد دادن خمس را داشته باشد.

حضرت علی (ع) می فرمایند: هلاکت مردم در شکم هایشان است. زیرا آنها حق ما اهل بیت (خمس) را نمی پردازند.

حضرت امام خميني (ره)

سوال: دولت جمهوری اسلامی از حقوقی که به كارمندان خود می دهد مبلغی را به نام مالیات برداشت می نماید و تنها حقوق بگیران هستند که این مالیات را می دهند. پرداخت مالیات از نظر شرعی جزء کدام وجوهات حساب می شود؟

جواب: مالیات بابت وجوه شرعیه محسوب نیست.

سوال: با توجه به اینکه سال کارمندان از اولین روزی که حقوق می گیرند آغاز می شود آیا سال بعد در همان روز که کارمندان حقوق ماه را می گیرند باید خمس همه آن را بپردازند یا آن حقوق جزء سال بعد به حساب می آید؟ (با توجه به اینکه غالب کارمندان و کارگران به سختی با حقوق خود ماه را می گذرانند و اگر خمس آن را بپردازند به سختی بیشتری می افتند.)

جواب: اگر از وقتی که در سال اول حقوق گرفته یک سال گذشته و بعد حقوقی گرفته است از درآمد سال بعد محسوب می شود.

سوال: بنده پانزده هزار تومان از اداره متبوعم وام گرفتم و این وام را در اختیار یکی از اقوامم که بدان نیازمند بود قرار دادم و اداره نیز ماهانه مبلغی معینی از حقوقم کم می کند . حال به این پولی که من در اختیار شخص مزبور قرار داده ام خمس تعلق می گیرد یا نه؟

جواب: وام اگر از حقوق ماهانه ادا شده و پس از گذشت سال آن را از طرف وصول نمودید، خمس دارد.

سوال: اگر کارمند با وجود درآمد جدید (حقوق ماهیانه) و یا به فرضی که هنوز اجرتی دریافت نکرده از پول مخمس نشده برای نیازمندی های روزانه استفاده نماید ، می تواند در آخر سال از مازاد به جاي آنها بگذارد؟

جواب: از درآمد سال جبران مخارجی را که با پول دیگر صرف کرده جایز نیست.

سوال: از ارتش، ماهیانه یا سالانه چیزهایی از جمله لباس ، پارچه ، حوله، پوتین و غیره می دهند، آیا اگر از سر سال گذشت و مصرف نشدند ، خمس دارد یا نه؟

جواب: اگر در مقابل کار نمی دهند ، خمس ندارد.

سوال: حقوق بازنشستگی که عموماً طبق قرارداد از درآمد سالهای قبل کسر شده است پرداخت آن به زمان بازنشستگی اختصاص یافته، آیا به مجرد دریافت باید خمس آن را بدهد و یا پس از کسر مؤونه و سر سال باید خمس آن پرداخت شود؟

جواب: چنانچه طبق قرارداد باید پس از بازنشستگی حقوق را دریافت دارد جزو درآمد سال است و پس از کسر مؤونه سر سال باید خمس آن را پرداخت کند.

سوال: اینجانب از حقوق بازنشستگی پدرم استفاده می کنم . آیا خمس دارد یا نه؟

جواب: با فرض اینکه بعد از مردن پدر شما حقوق او را به شما می دهند، خمس ندارد.

سوال: در موقع بازنشستگی ، مبلغی را که در مدت 8 سال – هرماه- به عنوان پس انداز ، کسر کرده بودند، با مقداری سود- حدود سی و پنج هزار تومان- به من دادند این پول آیا خمس دارد و چه صورتی دارد؟

جواب: هر مقدار که از کسر کردن حقوق زمان خدمت بعداً به شما پرداخت شده خمس دارد و مقداری که بابت ربح بر آن اضافه شده ملک شما نمی شود باید آن را به مالک واقعی برگردانید و اگر از دسترسی به او مأیوس هستید از طرف او به فقرا صدقه بدهید.

سوال: آیا عیدی و پاداشی که دولت به کارمندان می دهد و یه صورت پول نقد و یا سکه آزادی است خمس دارد یا نه؟

جواب: خمس ندارد.

سوال: مبلغی بنياد شهيد و ارتش به خانواده شهدا می پردازند آیا خمس دارد یا خیر؟

جواب: خمس ندارد.

مقام معظم رهبري (مدظله العالي )

سوال: حدود 7 سال است که ماهانه مبلغی از حقوق ما به عنوان ذخیزه فرهنگیان کسر می گردد و قرار است معادل مبلغ کسر شده از صندوق دولت به این مبلغ اضافه شده بعد از بازنشستگی به ما برگردانند.

ما در ضمن کنار گذاشتن این مبلغ نیت کرده ایم که پس انداز برای آینده فرزندان از جمله تهیه جهیزیه دخترمان باشد. آیا بعد از بازنشستگی که این پول را دریافت می کنیم به آن خمس تعلق می گیرد یا نه؟ و اگر تعلق می گیرد به تمام آن خمس تعلق می گیرد یا همان قسمتی که از حقوق خودمان کسر شده و سهم بخششی دولت خمس ندارد؟

جواب: اگر ذخیره مذکور با اجازه خود شما از حقوقتان کسر شده، همان مبلغ کسر شده حکم پس انداز دارد که باید سر سال خمسی محاسبه و خمس آن پرداخت شود و چنانچه بدون اجازه شما کسر شده و در اختیار شما قرار ندارد و پس از وصول حکم درآمد بین سال را دارد. اگر از مؤونه سال زیاد بیاید ، خمس دارد و در غیر این صورت ، متعلق خمس نیست و مقداری که دولت می بخشد ، خمس ندارد.

سوال: نظر معظم له به تفکیک در مورد تعلق یا عدم تعلق خمس به وجوهی که در پایان خدمت به یک کارمند (هنگام بازنشستگی) ممکن است تحت عناوین ذيل به او تعلق کیرد، اعلام گردد:

1- پاداش پایان خدمت 2- وجوه مربوط به مرخصی ذخیره یا استفاده نشده. 3- پس انداز( یعنی در زمان اشتغال هر ماه مبلغی از هر کارمند کسر و به همان میزان نیز دولت به آن اضافه می نماید و این پس انداز در پایان خدمت به کارمند پرداخت می گردد) 4- در صورت تعلق خمس به هر یک یا بعضی موارد فوق، آیا این تعلق، به محض دریافت وجه محقق می شود یا شرط تحقق آن گذشت سال مالی با آن می باشد؟

جواب: 1 تا 4- آنچه در مقابل انجام کار نیست و بخشش محسوب می شود ، مانند پاداش پایان خدمت ، خمس ندارد، ولی مبالغی که از حقوق زمان اشتغال کسر شده است و پس از بازنشستگی می پردازند ، هر مقدار آن که از مخارج سال اضافه باشد، مشمول خمس است.

سوال: این جانب در سپاه پاسداران افتخار خدمت دارم و برای خرید سهام از شرکت های سهامی (ویژه رزمندگان) به صورت نقد و اقساط سرمایه گذاری نموده ام. حال که سر سال خمسی رسیده ، آیا دادن خمس سرمایه بر من واجب است؟ با توجه به اینکه برداشتن سرمایه به معنی انصراف از سرمایه گذاری است؟

1- سودی که از خرید سهام در بین سال به دست ما می رسد ، خمس آن واجب فوری است؟ یا می توان قبل از فرا رسیدن سال خمسی از آن استفاده کرد؟

2- در سپاه پاسداران، حق ماموریت های سالهای قبل را چند سال بعد می دهند . با توجه به اینکه اگر در بین سال این کار انجام می گرفت ، حتما خرج می شد . ولی گاهی زمانی به دست می رسد که سر سال خمسی است و مایحتاج زندگی فراوان و فرصت خرید هم نیست. آیا خمس به این پول تعلق می گیرد؟

3- وسائل مورد نیاز منزل را قبل از سر سال خمسی خریداری نموده ام. ولی به عللی تا سر سال موفق به استفاده از آنها نشده ام و به صورت دست نخورده باقی مانده است. آیا به لوازم یاد شده خمس تعلق می گیرد؟

4- سر سال خمسی مقداری پول یا جنس پس انداز شده ولی به همان مقدار یا بیشتر بدهکارم. آیا می توانم این مقدار پس انداز را به حساب بدهی بگذارم و خمس ندهم؟

5- سر سال خمسی است و مقداری از اجناس سوبسیدی که به صورت کوپن اعلام شده در منزل موجود است آیا به این اجناس خمس تعلق می گیرد؟ در صورت تعلق گرفتن با چه قیمتی باید محاسبه شود؟ (روز بازار، عادله، خرید)

6- پدری برای فرزندانش حساب پس انداز باز می کند و به صورت ماهانه مبلغ ناچیزی از حقوق خود را به قصد هبه به حسابهای فوق الذکر واریز می نماید (در صورت احتیاج بسیار شدید به صورت قرض الحسنه از این پول ها استفاده می کند و بعد هم پرداخت می نماید ) آیا به پول های پس انداز شده برای فرزندان خمس تعلق می گیرد؟

جواب: هر مقدار از سهام که اقساط آن تا پایان سال خمسی از درآمد سال پرداخت شده ، خمس دارد.

1- در حکم سایر درآمد سال است که اگر تاپایان سال صرف مؤونه گردد، خمس ندارد و چنانچه چیزی از آن باقی بماند خمس دارد.

2- در هر صورت اگر پیش از پایان سال خمسی امکان وصول آن باشد، جزو درآمد همان سال محسوب است و هر چه از آن که صرف مؤونه نشده خمس دارد.

3- اگر در وقت خرید از احتیاجات زندگی محسوب بوده، خمس ندارد.

4- پس انداز از درآمد سال ، هرچه باشد، خمس دارد. بدهی اگر بابت مصارف یومیه سال باشد . از درآمد کسر می شود ، و گرنه بدهی پرداخت نشده کسر نمی گردد.

5- باقیمانده، به قیمت روز بازار آزاد ، خمس دارد.

6- پس انداز فرزندان را اگر به آنان بخشیده و از ملک خود خرج کرده، در صورتی که چنین هبه ای زائد بر شئون عرفی او نباشد، خمس ندارد.

سوال: در برخی موسسات و کارخانجات که افرادی سهام دارمی باشند تقسیم سود سهامها در بین سال خمسی صورت می گیرد اما این سود بعد از گذشت 5 الی 6 ماه بعد از سال خمسی به عضو پرداخت می گردد . آیا به این سود خمس تعلق می گیرد؟

جواب: سود مذکور از درآمد سال وصول محسوب می شود.

سوال: پولی که برخی ادارات مانند بنیاد شهید یا جانبازان به خانواده ها می دهند و پولی که پس از فوت شوهر از حقوق یا بیمه شوهر به زن می دهند یا بالعکس آیا شامل خمس است ؟

جواب: حقوق بنیاد شهید و بنیاد جانبازان و حقوقی که پس از فوت شوهر بیمه پرداخت می کند خمس ندارد.