80308140-2930939

سرانجام پرونده مرخصی زایمان برای کارمندان مرد

پاراف سرانجام پرونده مرخصی زایمان برای کارمندان مرد : سرانجام اینکه بالاخره مرخصی دو هفته ای زایمان برای مردان کارمند نیز مورد لحاظ قرار می گیرد یا نه، مورد توجه بسیاری از خانواده ای کارمندی است. امیدواریم با خواندن این مطالب پاسخ خود را دریافت کرده باشید.

مجلس شوراي اسلامي افزایش مرخصی زایمان؛ زنان 9‌ ماه، مردان دو هفته را تصويب كرد:

افزایش مرخصی زایمان بخشی از لایحه‌ اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده است که پس از بررسی در کمیسیون بهداشت و درمان در صحن علنی مجلس به تصویب نمایندگان رسید. 160نماینده به این لایحه رأی موافق دادند و 16نفر مخالف و 9 نفر نیز رأی ممتنع دادند. در تبصره دو ماده واحده آمده است که مرخصی زایمان مادران 9‌ماه است و همسران آنان نیز از دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) به هنگام تولد فرزندان برخوردار می‌شوند.

براساس این لایحه از تاریخ لازم‌الاجرا شدن این قانون با لحاظ همه ابعاد سلامت کلیه محدودیت‌ها و محرومیت‌هایی که در قانون تنظیم خانواده و جمعیت مصوب ۱۳۷۲ و اصلاحات آن و قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 86.7.8 و اصلاحات آن و نیز کلیه قوانین مرتبط که براساس تعداد فرزند برای والدین شاغل یا فرزندان آنان ایجاد شده است لغو می‌شود.

طبق تبصره یک ماده واحده، دولت می‌تواند هر پنج سال یک‌بار با توجه به نتایج سرشماری‌های عمومی نفوس، ترکیب جمعیتی و شاخص‌های سیاسی، امنیتی، اقتصادی و اجتماعی در چارچوب سیاست‌های کلی نظام و با رعایت شاخص‌های مندرج در قوانین برنامه پنج ساله با ارائه لایحه به مجلس شورای اسلامی نسبت به برقراری امتیازات یا ایجاد محدودیت‌ها براساس تعداد فرزندان اقدام کند. طبق تبصره دو ماده واحده این لایحه، این قانون به مادرانی که سن فرزند آنان به 9ماهگی نرسیده است، تسری می‌یابد و مادر می‌تواند تا سن 9ماهگی نوزاد از مرخصی زایمان استفاده کند. نمایندگان مجلس با 160رأی موافق، 16 رأی مخالف و 9 رأی ممتنع از 223نماینده حاضر، این لایحه را به تصویب رساندند.

بارداری پدران در کشورهای توسعه‌یافته اصطلاح به‌ظاهرعجیب، ولی اصطلاحی است با تاکید اینکه پدرها هم به اندازه مادرها در فرآیند رشد کودکانشان از دوره جنینی نقش دارند؛ نقشی که در فرهنگ سنتی به نان‌آوری و تشرهای تربیتی به کودک خلاصه می‌شود و مهر، تنها از جانب مادر سزاوار است.

بر اساس قوانین حقوقی ایران، تنها پدر مالک جان کودک است و مادر در این امر نقشی ندارد، اما در عرف اجتماعی و در فرآیند زایش و پرورش، این مادر است که یکه‌تاز میدان به‌شمار می‌رود و پدر حداقل برای چندماهه نخست زندگی فرزندش، می‌تواند همچنان نقشی برای خودش قایل نباشد و مثل گذشته به زندگی‌اش ادامه دهد. اما پدرهای امروزی هم از نقش سنتی‌شان چندان رضایت ندارند و ترجیح می‌دهند بیشتر در دل کوچک کودکشان جا باز کنند.

تعداد مصوبه‌هایی که طی سال، هیچ‌گاه، به هیچ سازمانی ابلاغ نمی‌شوند کم نیست و طرح مرخصی زایمان برای مردان هم یکی از همین موارد بود. با پیگیری‌هایی که از سازمان تامین‌اجتماعی انجام شد، هیچ‌ ابلاغیه‌ای درخصوص اجرای این قانون به بخش مربوطه داده نشده است و این یعنی اینکه مرخصی تشویقی‌ای در کار نیست و پدرها همچون گذشته باید با جعبه شیرینی، کارفرما را برای دادن مرخصی راضی کنند.

کشورهای مختلف اروپایی درباره مرخصی زایمان پدران وضعیت‌های متفاوتی دارند و بسته به سیاست‌هایشان درخصوص افزایش جمعیت، طرح‌های تشویقی متفاوتی برای پدر و مادرها اجرا می‌کنند. مثلا در سوئد پدر و مادرها می‌توانند از ۱۶ماه مرخصی زایمان همراه با حقوق استفاده کنند که هزینه آن را دولت و کارفرما پرداخت می‌کنند یا در استونی مادرها و پدرها می‌توانند از ۱۸ماه مرخصی استفاده کنند و این مرخصی با حقوق تنها به یکی از والدین تعلق می‌گیرد. در نروژ 56 هفته مرخصی همراه با حقوق برای پدر و مادر در نظر گرفته می‌شود. پدرها حق استفاده از 18ماه مرخصی را پس از ماه سوم تولد نوزاد دارند. در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته نیز به همین نسبت مرخصی‌هایی برای پدران خانواده چه به صورت تشویقی یا اجباری درنظر گرفته شده است.

ماهانه به‌طور متوسط 120هزار زادوولد در کشور ثبت می‌شود و با استناد به آمار مرکز آمار ایران که ۱۱‌درصد زنان ایرانی را شاغل و بیش از ۸۰‌ درصد آنها را خانه‌دار دانسته است، می‌توان برآورد کرد که در هر ماه کمتر از پنج‌هزار مادر ایرانی از مرخصی زایمان استفاده می‌کنند. این در حالی است که آمار برای مردان کمی متفاوت است. به طوری که از 120‌هزار زادوولد بیش از 80‌ درصد پدران شاغل بوده و ماهانه تقاضای مردان برای مرخصی زایمان از صد‌هزار مورد افزون می‌شود. همچنین علاوه بر مخالفت اغلب کارفرمایان با این موضوع، خطری چون ازدست‌دادن شغل نیز خانواده‌ها را تهدید می‌کند. از سوی دیگر هزینه این امر برای سازمان‌های بیمه‌گر اجرای آن را به‌نظر غیرممکن کرده است.

پدری که در کنار فرزندش در مراقبت از کودک در روزهای پس از تولد نقش موثر داشته، در روند رشد کودکش نیز بهتر می‌تواند موثر باشد و در سنین نوپایی و نوجوانی ارتباط موثرتری نیز با فرزندش برقرار می‌کند. تولد و نگهداری از کودک در جامعه مدرن امروز، دیگر فرآیندی نیست که تنها از سوی مادران انجام شود. آنها از شوهرانشان توقع کمک و محبت افزون‌تر دارند و اگر به هر دلیلی این توقع برآورده نشود، ممکن است دچار چالش شوند و بعضا مهر و محبتی که تا پیش از تولد نوزادان بین زن و شوهر حاکم بود رو به افول بگذارد و زن به دلیل عدم دریافت محبت لازم از سوی شوهر، همه عواطفش را صرف کودک کند، که این وابستگی زیاد مادر به کودک، خود موجب سلب استقلال از کودک در آینده خواهد شد. ضمن اینکه می‌تواند نقش پدر را به مرور زمان در تربیت کودک کمرنگ کند. به همین دلیل اجرای این طرح و درنظرگرفتن مرخصی برای پدر خانواده در زمان تولد و مراقبت از فرزند، بسیار مناسب و پیشرو خواهد بود.

در کشور انگلستان دو هفته مرخصی زایمان برای پدرها در نظر گرفته شده است. در سوئد پدر و مادرها از 16 ماه مرخصی زایمان همراه با حقوق استفاده می‌کنند. در استونی نیز پدر و مادرها از 18 ماه مرخصی زایمان استفاده می‌کنند، اما مرخصی با حقوق تنها به یکی از والدین تعلق می‌گیرد. در نروژ 56 هفته مرخصی همراه با حقوق برای پدر و مادر در نظر گرفته شده که پدرها حق استفاده از 18 ماه مرخصی را پس از ماه سوم تولد نوزاد دارند. در کشور بلغارستان مرخصی زایمان برای مادرها یک سال به همراه حقوق کامل و در سال دوم همراه با حداقل حقوق است که پدر یا پدربزرگ هم می‌توانند به جای مادر از این مرخصی استفاده کنند.

در مجارستان 24 هفته مرخصی زایمان با حقوق کامل در نظر گرفته شده و پدرها هم 5 روز مرخصی برای تولد بچه دارند. پدرها در آرژانتین می‌توانند 2 روز و در برزیل 5 روز مرخصی زایمان داشته باشند. در ونزوئلا و کنیا نیز دو هفته مرخصی زایمان به پدرها داده می‌شود. در ایالت کبک کانادا مرخصی زایمان پدران 3 تا 5 هفته و معروف به «Daddy quota» است که این مرخصی قابل انتقال به مادر نیست و مردان کانادایی نیز استقبال خوبی از این مرخصی کرده‌اند. این در حالی است که در غالب کشورهای آسیایی مانند چین، کره جنوبی، ژاپن، افغانستان، عراق و آذربایجان پدرها مرخصی زایمان ندارند. با این وجود، سال گذشته دولت اردن با مرخصی زایمان مردان در بخش دولتی به مدت سه روز موافقت کرد.

رای دیوان عدالت اداری:

دیوان عدالت اداری در تاریخ 1393/12/4 رأیی در خصوص ابطال مرخصی دو هفته‌ای تشویقی مردان در زایمان همسر را صادر کرد. در این رأی آمده است: شرط استفاده از مرخصی دو هفته‌ای تشویقی مردان در زایمان، اشتغال همسر آن‌هاست.

رای دیوان عدالت در مورد ابطال مرخصی دو هفته‌ای تشویقی مردان در زایمان همسر
پاراف رای دیوان عدالت در مورد ابطال مرخصی دو هفته‌ای تشویقی مردان در زایمان همسر : شرط استفاده از مرخصی دو هفته‌ای تشویقی مردان در زایمان، اشتغال همسر آن‌هاست (دادنامه شماره ۱۹۲۰ مورخ ۴/۱۲/۱۳۹۳ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری)

تاریخ دادنامه: ۴/۱۲/۱۳۹۳

شماره دادنامه: ۱۹۲۰

کلاسه پرونده: ۹۲/۱۰۶۰

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی‌دیوان عدالت اداری

شاکی: معاون حقوقی، مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور

موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامه شماره ۱۴۹۰۰/۹۲/۲۲۲ – ۲۹/۸/۱۳۹۲ رئیس امور حقوق و مزایا و مدیریت مشاغل معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور

گردش کار: معاون حقوقی، مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور به موجب درخواست شماره ۸۸۹/۲۰۰۰۰-۲۲/۱۰/۱۳۹۲ ابطال نامه شماره ۱۴۹۰۰/۹۲/۲۲۲ – ۲۹/۸/۱۳۹۲ رئیس امور حقوق و مزایا و مدیریت مشاغل معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

«احتراماً، در خصوص نامه شماره ۱۴۹۰۰/۹۲/۲۲۲-۲۹/۸/۱۳۹۲ رئیس امور حقوق و مزایا و مدیریت مشاغل معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور همان‌گونه که مستحضرند:

۱- مطابق ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوب سال ۱۳۹۲، از تاریخ لازم الاجراءشدن این قانون کلیه محدودیتهای مقرر در قانون تنظیم خانواده و جمعیت مصوب سال ۱۳۷۲ و اصلاحات آن و سایر قوانین که بر اساس تعداد فرزند برای والدین شاغل یا فرزندان آنان ایجاد شده است، لغو می‌شود.

تبصره ۱- دولت می‌تواند هر پنج سال یک بار، با توجه به نتایج سرشماریهای عمومی‌نفوس، ترکیب جمعیتی و شاخصهای سیاسی، امنیتی، اقتصادی واجتماعی در چهارچوب سیاستهای کلی نظام و با رعایت شاخصهای مندرج در قوانین برنامه پنج ساله با ارائه لایحه به مجلس شورای اسلامی‌نسبت به برقراری امتیازات یا ایجاد محدودیتها براساس تعداد فرزندان اقدام کند.

تبصره ۲- به دولت اجازه داده می‌شود مرخصی زایمان مادران را به نه ماه افزایش دهد و همسر آنان نیز از دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند.

۲- به موجب بند (۱) تصویب نامه شماره ۹۲۰۹۴/ت۴۶۵۲۷ه- – ۱۹/۴/۱۳۹۲ هیأت وزیران، مدت مرخصی زایمان (یک و دو قلو) زنان شاغل در بخشهای دولتی و غیردولتی نه ماه تمام با پرداخت حقوق و فوق العاده‌های مربوط تعیین می‌شود. همسران افراد یاد شده نیز از دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار می‌شوند.

بر همین اساس مستند به حکم مندرج در ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مبنی بر لغو کلیه محدودیتهای مقرر در قانون تنظیم خانواده و جمعیت مصوب سال ۱۳۷۲ برای « والدین شاغل»، مرجع ضمیر «همسر آنان».

در تبصره (۲) ذیل ماده واحده مزبور، مادران شاغل بوده و حکم بند (۱) تصویب‌نامه شماره ۹۲۰۹۱/ت۴۶۵۲۷ه- – ۱۹/۴/۱۳۹۲ هیأت وزیران، استحقاق پدران در بهره‌مندی از دو هفته مرخصی اجباری تشویقی، منوط به اشتغال مادران است. مع‌الوصف مفاد بند (۳) نامه شماره ۱۴۹۰۰/۹۲/۲۲۲ – ۲۹/۸/۱۳۹۲ رئیس امور حقوق و مزایا و مدیریت مشاغل معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور مبنی بر تعلق مرخصی دو هفته به کارکنانی که همسران آنان شاغل نبوده و خانه دار می‌باشند مغایر قانون و تصویب نامه اخیرالذکر ارزیابی می‌شود.

بنا به مراتب در اجرای مواد (۱۲) و (۱۳) قانون تشکیلات آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲، ابطال بند (۳) نامه شماره ۱۴۹۰۰/۹۲/۲۲۲ – ۲۹/۸/۱۳۹۲ رئیس امور حقوق و مزایا و مدیریت مشاغل معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور از زمان صدور مورد استدعاست.»

متن نامه مورد اعتراض به قرار زیر است:

«سازمان تبلیغات اسلامی- اداره کل امور اداری

موضوع: چگونگی اجرای قانون تنظیم خانواده

با سلام و احترام،

بازگشت به نامه شماره ۸۳۲۳/۱۹۲ – ۲۱/۷/۱۳۹۲ در خصوص نحوه اجرای قانون تنظیم خانواده مصوب مجلس شورای اسلامی‌به آگاهی می‌رساند:

۱- بر اساس نامه شماره ۱۹۹۶۱/۵۵ – ۴/۴/۱۳۹۲ رئیس مجلس شورای اسلامی، کمک هزینه اولاد طبق قوانین و مقررات به بیش از سه فرزند تعلق می‌گیرد.

۲- استفاده از مرخصی زایمان تا نه (۹) ماه برای زنان کارمند، مشروط به تأمین اعتبار از طرف سازمان مربوطه می‌باشد.

۳- کارکنانی که همسران آنان شاغل نبوده و خانه دار می‌باشند می‌توانند از مرخصی دو هفته تشویقی استفاده نمایند.

۴- اعطای چهارمین ماه مرخصی زایمان به زنان کارمند مشروط به رعایت ماده ۳ تصویب نامه شماره ۸۴۰۹/ت۱۶۹۰۰ه- – ۲۷/۹/۱۳۷۵ هیأت وزیران (مبنی بر ارائه گواهی نامه شیردهی از سوی پزشک متخصص اطفال و یا پزشک مراکز بهداشتی و درمانی همراه با شناسنامه شیرخوار برای احراز عدم استفاده از شیرخشک) خواهد بود.»

علی رغم ارسال نسخه ثانی دادخواست و ضمایم آن برای طرف شکایت تا زمان رسیدگی به پرونده در هیأت عمومی‌دیوان عدالت اداری هیچ پاسخی از طرف شکایت واصل نشده است.

هیأت عمومی‌دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به شرح آینده به صدور رأی مبادرت می کند.

رأی هیأت عمومی

در تبصره ۲ ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت خانواده مصوب سال ۱۳۹۲ مقرر شده است « به دولت اجازه داده می‌شود مرخصی زایمان مادران را به نه ماه افزایش دهد و همسر آنان نیز از دو هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند.» نظر به این که مرخصی به افراد شاغل تعلق می‌گیرد و اشخاصی که شاغل نیستند اعطای مرخصی به آنها معنا ندارد و مرخصی زایمان نیز به زنان شاغل تعلق می‌گیرد که وضع حمل می‌کنند، بنابراین حکم مقرر در تبصره ۲ ماده واحده مبنی بر این که همسر آنان نیز از ۲ هفته مرخصی اجباری (تشویقی) برخوردار شوند ناظر بر مردان شاغلی است که همسر شاغل آنها وضع حمل کرده است با توجه به مراتب بند ۳ نامه شماره ۱۴۹۰۰/۹۲/۲۲۲ – ۲۹/۸/۱۳۹۲ رئیس امور حقوق و مزایا و مدیریت مشاغل معاونت وقت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور مبنی بر این که « کارکنانی که همسر آنان شاغل نبوده و خانه دار می‌باشند می‌توانند از مرخصی دو هفته تشویقی استفاده نمایند.» مغایر حکم پیش گفته مقنن است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود. با اعمال ماده ۲۳ قانون اخیرالذکر مبنی بر تسری ابطال مقرره مبحوثٌ عنه به زمان تصویب آن موافقت نشد.

رئیس هیأت عمومی‌دیوان عدالت اداری

محمدجعفر منتظری