سفری متفاوت به استان مرکزی و شهر اراک

پاراف سفری متفاوت به استان مرکزی و شهر اراک : مدرسه و مسجد سپهدار، روستای تاریخی هزاوه (زادگاه امیرکبیر)، حمام تاریخی و موزه چهارفصل، مجموعه بازار تاریخی اراک، چشمه چپقلی، مقبره شاه قلندر انجدان و موزه سلطان آباد، موزه مفاخر، موزه حسن پور(صنایع دستی)…

شهرستان اراک به خاطر گسترش سازنده‌های آهکی و دولومیتی، محل تشکیل غارهای بسیاری بوده‌است:

غارقلعه جوق و مقبره اسرارآمیز آن / غار سفید خانی / غار انجدان / غار آسیلی

غار کل چناس (این غار ورودی کوچکی دارد که ده متر نشسته باید رفت سپس به تونل بزرگ شیبداری می‌رسد در انتهای سمت چپ راه باریکی دارد که به قسمت اصلی غار می‌رسد.این غار تا اوایل بهار آب دارد. ازحیوانات این غار خفاش را می‌توان نام برد)

ایوان غار کل چناس (این یک غار کوچک است که به علت ارتباط با غار کل به ایوان غار کل معروف است. شکارچیان در زمستان در این ایوان استراحت می‌کنند.)

غار برآفتاب روستای چناس (این غار در بالای کوه برآفتاب قرار دارد.این کوه سه غار دارد که یکی از اینها درون صخره‌های نوک کوه‌است)

شهرستان کمیجان:

غار قلعه جوق (چهرقان) و غار وفس امامزاده محمد عابد تپه باستانی چهل گزی و دمیرقیه و روستای هدف گردشگری وفس، موزه مردم شناسی

شهرستان آشتیان:

قلعه تاریخی مستوفی الممالک ، زیارتگاه و مرقد مطهر امام زاده بی بی فاطمه صغری است که در روستای سیاوشان در نزدیکی آشتیان قرار دارد ، موزه مردم شناسی و خانه تاریخی (میرزا هدایت الله وزیر دفتری) ، موزه نسخ خطی آشتیان ( خانه تاریخی معتمدالایاله ) ، بازار سنتی و قدیمی آشتیان

شهرستان تفرش:

آرامگاه پروفسور حسابی، امامزاده در بی بی، چشمه‌های آب معدنی گراو

مقبره میرعلام تفرشی و اسماعیل خان لشکر نویس تفرشی در قبرستان قدیمی بنام سماق بنه درمحله استادیوم مربوط به قرن یازدهم هجری واواخر دوران صفویه

بقعهٔ ابوالعلی مهدی بن محمد از نوادگان جعفر صادق (دورهٔ ایلخانی)

بقعهٔ امام‏زاده محمد از نوادگان جعفر صادق (دورهٔ خوارزمشاهیان)

مسجد جامع شش ناو (دورهٔ سلجوقی)که یکی از قدیمترین مساجد تفرش است و مقصوره و شبستان و ایوان و صحن دارد و به سبب داشتن کاریزی قدیمی در صحن مسجد، که آب آن از طریق شش ناودان توزیع می‌شده، ششناو خوانده شده‌است. مقصورة ششناو، گنبدی به شکل کلاهخود متعلق به دورة سلجوقی دارد. به روایتی این مقصوره بر روی قبر محمد محدّث، از صحابة امام حسن عسکری علیه السلام، ساخته شده‌است. در سمت شمالی مقصوره، ایوانی متعلق به دورة صفوی دیده می‌شود (فرهنگ جغرافیائی آبادیها، ج ۴۸، ص ۴۲؛ سیفی فمی تفرشی، ص ۹۲ـ ۹۵، ۱۰۰، تصاویر بین ص ۱۲۰ـ۱۲۱، ۲۰۰).

بقعهٔ شاهزاده احمد و بقعهٔ امام‏زاده قاسم (دورهٔ صفویه)

مسجدجامع فَم در مرکز شهر تفرش

بقعهٔ آقامؤمن تفرشی (داعی انجدانی)، حکیم و عارف و شاعر سدهٔ یازدهم و دوازدهم

تکیهٔ زاغرم (دورهٔ قاجار)

ویرانه‌های برج آقابیک در بازرجان

قلعة مراد سلطان متعلق به دورة زندیه در بازرجان

بقایای قبرهای قدیمی با سنگ قبرهای سفالی در آبادی کبوران (فرهنگ جغرافیائی آبادیها، ج ۴۸، ص ۴۲، ۱۳۹؛ سیفی فمی تفرشی، ص ۱۵)

آب انبار بلور (دورهٔ قاجار)

خانهٔ میرفخرایی (دورهٔ قاجار)

خانهٔ ضیایی (دورهٔ قاجار)

خانه و محل تولد محمود حسابی

قلعه باغکه (دوره قاجار)

از دوران پیش از اسلام نیز یادگارهایی در منطقهٔ تفرش به جا مانده‌است، از جمله: از قلعه‌های گبری، سنگ‏نگاره‌هایی در مناطقی از نقاط بیابانی تفرش و گورهای نشسته بر فراز روستای کبوران (گبران). از دیگر بناهای باستانی تفرش، آتشکده‏ای است که بر فراز روستای کبوران جای گرفته و به چهار طاقی معروف است.

آرامگاه پروفسور حسابی

آرامگاه پروفسور حسابی ، دانشمند نامی کشور که خدمات ارزنده ای را به انجام رسانیده است در شهر تفرش و محله ترخوران واقع گردیده که همواره مورد بازدید افرادی است که به این شهر مسافرت می نمایند .

گنبد بی بی ستین

این گنبد در خیابان بین دو برزن طرخوران و قم واقع و شامل بنای منفرد برجی شکلی است. قاعده بنا از خارج، مربع و به ارتفاع 6 متر با جداری از تخته سنگها و ملاط گچ است. گنبد بنا، هرمی 16 ترکی است که کاشی های آن ریخته است. درون بنا ساده و تنها اثر قابل توجه آن، دری مذهب و دارای تصاویر گل و بوته به تاریخ 1207 ه.ق است به گمان نویسنده «گنجینه آثار قم» بنای اصلی متعلق به قرن ششم هجری است. از هویت شخص مدفون در بنا اطلاعی در دست نیست.

شهرستان خمین:

منزل امام خمینی، قلعه سالار محتشم، امامزاده ابوطالب، مسجد جامع خمین حمام تاریخی روستای لکان و بوستان کوه بوجه و…

سنگ نگاره ها

یکی از مهمترین و شاید کاملترین مجموعه های سنگ نگاره کشور که در خمین قرار دارد، نمادها، کتیبه ها و سنگ نگاره های تاریخی منطقه تیمره است، این نگاره ها که ناشی از تجربیات عینی و باورهای اعتقادی و فرهنگی نیاکان ما می باشد بر دل صخره های متعددی در بخش جنوبی استان مرکزی دیده می شود. آن زمان که خط و نگارشی وجود نداشته و آدمی مجبور بوده ، مجموعه اطلاعات معیشتی و شکار، حفاظت، و اعلام خطر، آیین و رسومات و شیوه زندگی را از طریق نقش و نگاره ها به دیگران منتقل نماید، این سنگ نگاره های انحصاری بوجود آمده است. با مروری بر صفحه های صخره ای سخت منطقه خمین و گلپایگان در می یابیم که چگونه انسان های اولیه دانش و تجربه کسب شده خود را از طریق این نمادها به نسل های بعد از خود انتقال داده اند.

قلعه سالار محتشم

این قلعه در شهر خمین و مربوط به دوره قاجار است که از نظر ساخت کالبدی و معماری بسیار ارزنده می باشد. سبک معماری، تزئینات و فضای داخلی، اسکلت ساختمانی و نوع مصالح به کار رفته آن را به صورت یک اثر معماری بی نظیر در آورده است. بنا بر شواهد وسعت این قلعه در گذشته بسیار بیشتراز وضعیت کنونی بوده است. در حال حاضر این بنا دارای دیوار های بلند در چهار طرف است که در سمت جنوب آن بر روی یک دیوار یک اثر تزئینی بنام کلاه فرنگی وجود داشته که محوطه و ساختمان اصلی را تشکیل می داده است.

ساختمان اصلی شامل چند اتاق تو در تو است که فضای داخلی توسط رف ها و مجسمه هایی که نشان از فرهنگ منطقه ندارد تزئین شده است. در یکی از اتاق ها اسناد و عکسهای متعلق به خاندان سالارالدوله، زینت دیوار شده است. در جلوی اتاق ها یک ایوان بزرگ قرار داشته که از دو طرف پلکان به حیاط ارتباط دارد. نمای بیرونی ساختمان اصلی بوسیله ستونهای گچبری زیبا و سر در های مزین شده، بسیار جلب توجه می کند.

کبوترخانه ها

در منطقه جغرافیایی خاصی از روستاهای کمره، ساختمان های منفرد، بزرگ و کنگره داری ساخته شده است که اکثر آنها در میان زمینهای مزروعی و گندمزارها و در اطراف رودخانه قرار گرفته اند.بناهای کنگره داری که نوار سفیدی از گچ در چهار طرف دیوارها وکنگره های اطراف سقف آنها کشیده شده و دسته های کوچک و بزرگ کبوتر در حول و حوش آن در پروازند یا روی تیرک های آن نشسته اند. کشاورزان بدین روش از فضله های این کبوتران برای تقویت زمینهای کشاورزی خویش یاری می گیرند. کبوترخانه رازان اخیرا توسط سازمان میراث فرهنگی مورد بازسازی قرار گرفته است.

تیمچه بازار

این تیمچه تنها بازمانده بازار سنتی خمین است که با سقف گنبدی در مکانی گود و به صورت هشت ضلعی قرار دارد. گنبد سقف از خارج به وسیله کاهگل پوشیده شده است. مصالح آن از آجرهای مربعی است. و در داخل گنبد، فضاهایی به عنوان نورگیر تعبیه شده است. از این تیمچه در حال حاضر هیچگونه بهره برداری توریستی انجام نمی گیرد و این خود باعث شده که این اثر سنتی و تاریخی رو به تخریب گذارد.

شهرستان ساوه :

پل سرخده، کاروانسرای باغ شیخ، تپه تاریخی آوه، قاعه الویر

مسجد جامع ساوه – قدمت تاریخی دوره سلجوقی

مناره مسجد جامع – قدمت تاریخی ۵۰۴ ه.ق

مناره مسجد میدان – سدهٔ ۵ ه‍.ق

مسجد سرخ یا انقلاب – قدمت تاریخی۴۵۳ ه.ق

قلعه دختر یا قیزقلعه – قدمت تاریخی دوران ساسانیان

امامزاده سید اسحاق – (از نوادگان موسی کاظم- با سه واسطه) – قدمت تاریخی ۶۷۶ ه.ق

بقعه امام‌زاده سید حمزه – قدمت تاریخی دوره صفویه

بقعه امام‌زاده فضل بن سلیمان – قدمت تاریخی دوره سلجوقی

آرامگاه فاطمه بنت شجاع – قدمت تاریخی دوره صفویه

بند شاه عباس – قدمت تاریخی قرن هفتم ه.ق

امام‌زاده سید هارون – قدمت تاریخی قرن هفتم ه.ق

امام‌زاده یونس – قدمت تاریخی اواخر قرن نهم

مسجد بازار شهر ساوه – قدمت تاریخی دوره زندیه

بقعه امام‌زاده اسماییل – قدمت تاریخی دوره صفویه

بقعه امام‌زاده نوح بن موسی بن جعفر – قدمت تاریخی دوره صفویه

بقعه امام‌زاده سید منصور بن موسی بن جعفر – قدمت تاریخی دوره صفویه

حمام کلبعلی‌خان – قدمت تاریخی دوره زندیه

کاروانسرای عبدالغفار – قدمت تاریخی دوره زندیه

کاروانسرای خشک رود وهجب – قدمت تاریخی دوره صفویه

بازار ساوه

مجموعه بازار ساوه شامل مسجد سرخ (میدان) ، موزه چهار سوق، مسجد چهارده معصوم، آب انبار، تکیه، آرامگاه امامزاده یحیی و امامزاده سید ابو رضا می باشد. این بازار که هم اکنون بوسیله میدان انقلاب به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده، بخش جنوبی آن شامل مسجد میدان، بنای چهار سوق و مجموعه حجره های اطراف مسجد می باشد و بخش شمالی، بازار سرپوشیده ساوه را در بر می گیرد که از یک راسته بازار اصلی با 12 گذر یا راسته فرعی تشکیل شده است. معماری بازار ساوه به شیوه طاق آجری است و در بنای آن چوب، گچ و آهک به کار رفته است. تعدادی از حجره ها دارای انباری و کارگاه تولیدی بوده و انباری و پستو آنها دارای سقفی گنبدی شکل می باشد که با آجر طاق زده شده است. مجموعه تاریخی بازار ساوه در تاریخ 15/9/1378 به شماره 2526 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

کاروانسرای عبدالغفار خان باغ شیخ

در فاصله حدود 8 کیلومتری ضلع شرقی شهر ساوه و اتوبان ساوه قم در روستای باغ شیخ، کاروانسرای عبدالغفار خان قرار دارد. این کاروانسرا در سال 1200 هجری قمری به صورت مربع شکل در ابعاذ حدود 50×50 متر ساخته شده است. دروازه ورودی کاروانسرا در ضلع شرقی بوده و در دو طرف دروازه 12 رواق ساخته شده است. ایوان ورودی از طریق هشتی بزرگی به داخل حیاط کاروانسرا مرتبط بوده و در بالای آن طبقه دومی ساخته شده که دارای بادگیر می باشد. دور تا دور حیاط را حجره های متعدد در بر گرفته و اصطبل چارپایان در پشت حجره ها ساخته شده است. در داخل تمامی حجره ها اجاق و بخاری دیواری برای پخت و پز و گرم کردن حجره تعبیه شده است. مصالح بکار رفته در ساخت کاروانسرا، آجر، سنگ و چوب بوده و تزئینات زیبایی با آجر بوجود آورده اند. این مکان در تاریخ 14/7/1354 به شماره 1185 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قلعه دختر (قیز قلعه) ساوه

شاید یکی از مهمترین آثار شگفت انگیز معماری کشور که در یکی از مناطق مرتفع و صعب العبور ایران در دوره باستان ساخته شده و تا کنون به طور جدی به آن پرداخته و توجه کافی نشده است قیز قلعه ساوه می باشد. عظمت بنا و فلسفه وجودی احداث آن در این منطقه به حدی جالب است که می توان از آن به عنوان یکی از منابع مهم جذب گردشگر بین المللی به استان و همچنین معرفی دستاوردهای معماری ملی و باستانی ایران قدیم اشاره کرد.

قصر، عبادتگاه و دژ دفاعی قلعه دختر ساوه بر روی صخره بلندی مشرف به دشت ساوه بنا شده است که از سه طرف شرق، غرب و جنوب بوسیله صخره های متعدد دیگری احاطه گردیده است. از نمای شمالی که به قلعه نگریسته می شود سه قله صخره ای بلندی مشاهده می شود که قصر و قلعه در نوک قله ای که در وسط قرار گرفته احداث گردیده است. این قلعه از جاده ساوه به همدان و همچنین از تمامی دشت و شهر ساوه قابل رویت می باشد. در دو طرف صخره قیز قلعه دو رودخانه کوچک جاری است رودخانه ضلع شرقی دائمی است ولی رودخانه ای که در ضلع غربی قرار دارد به صورت فصلی می باشد.

نزدیکترین آبادی به قلعه، روستای قیز قلعه است که از منابع آبی این دو رودخانه تغذیه می شود. بعد از قیز قلعه ، روستای سرخده است که در کناره رودخانه قره چای قرار دارد. قلعه از روی پل سرخنده به راحتی قابل دیده است.

قلعه از دو بخش اصلی دژ دفاعی و قصر تشکیل شده است که در مجموع حدود 3000 متر مربع مساحت دارد.

برای رسیدن به قلعه می توان با وسیله نقلیه سواری تا پای دامنه صخره رفت، و سپس مسافتی حدود 300 متر را بایستی پیاده طی نمائیم تا به دروازه اصلی ورود به قلعه برسیم.

دوازده ورودی در ضلع شرقی ضخره قرار دارد که بعد از عبور از رودخانه کوچک، بقایای دیوار دروازه که از سنگ و ساروج ساخته شده است دیده می شود. با عبور از این دروازه بایستی حدود یکصد متر دامنه شیب دار ضلع جنوب شرقی صخره را برای رسیدن به نوک قله که ساختمان اصلی قصر قرار دارد را طی نمود. شیب دامنه جنوب شرقی حدود 60 درصد است.

تمامی دیوارهای صخره به صورت پرتگاه می باشد و هر نقطه ای که احساس می شده می توان از آن عبور نمود با سنگ و ساروج تا بالای صخره بسته شده است، بطوریکه هیچ راه نفوذی از سه ضلع شمالی، شرقی و غربی به درون قلعه وجود ندارد. ورود به قلعه از طریق چند راه پله سرپوشیده صورت می گیرد که با مهارت ویژه ای استتار شده است.

پل تاریخی سرخده

بنای پل در جنوب شهرستان ساوه در کیلومتر 13 جاده یل آباد به قر قلعه قرار دارد . مصالح به کار رفته در آن تماماً آجر بوده با ملات ساورج و بنای آن مربوط به دوره صفوی می باشد . ساختمان پل دارای هشت چشمه با طاق رومی است و ارتفاع از کف تا سطح رودخانه قره چای حدود 8 متر است طول پل حدود 70 متر و عرضی معادل 5/4 الی 5 متر دارد .

قلعه آردمین

این قلعه در روستای آردمین واقع در 56 کیلومتری جاده ساوه – همدان و در سه راهی غرق آباد است . این قلعه شامل بخش های اندرونی ، ایوان ها . تالارهای شاه نشین و ارسی های گره کاری شده و برجهای متعدد است که همگی حکایت از معماری شهری و اشرافی دارد .

نمای بنا از داخل حیاط ، چهار چوب های مستطیل آجری است که یک در میان با استفاده از گچ سفید شده اند . در حال حاضر تعداد اندکی از تزئینات داخلی بنا به خصوص در تالار اندرونی باقی مانده است .

این قلعه و فضای سبز و چشم انداز مفرح روستا از نقاط دیدنی شمالی استان محسوب می شود .

تپه ها و محوطه ها

فهرست تپه ها و محوطه های تاریخی شهرستان ساوه

مزلقان (ساسانی)

عبدالله آباد زرند (دوره اسلامی)

شیشه بایر نوبران (ساسانی)

فخری چال (اشکانی – ساسانی)

خسرو نوبران (ساسانی)

بیوک تپه اوجان (ساسانی)

فستق نوبران (ساسانی)

امیر آباد (ساسانی)

سلطان نوبران (ساسانی)

مجید آباد نوبران (پارتها – ساسانی)

قلعه نوبران (پارتی – ساسانی)

نیگ ارضی نوبران (اشکانی- ساسانی)

علیدرزی نوبران (ساسانی)

آجان قرقان (مادها – ساسانی)

گل محمد نوبران (ما قبل تاریخ)

شهرستان محلات :

غار آزادخان، چشمه وزوان، مسجد جامع محلات، امامزاده ابوالفضل و پارک سرچشمه،

بناي باستاني خورهه: بناي باستاني خورهه در شمال شرق شهرستان محلات و در مجاورت روستاي خورهه واقه شده است و تا شهر محلات 48 كيلومتر فاصله دارد. حفاري هاي باستان شناسي در خورهه در تابستان 1955 ميلادي به عمل آمد.

آتشكده آتشكوه( نيم ور): بناي آتشكده آتشكوه در 5 كيلومتري جاده نيم ور به دليجان و در مجاورت روستاي آتشكوه قرار گرفته و با شهر محلات حدود 13 كيلومتر فاصله دارد. تاريخ آن را مربوط به زمان ساسانيان دانسته اند.

مسجد جامع محلات: اين مسجد در مركز بافت قديمي شهر محلات واقع شده و به نام مسجد جمعه نيز خوانده مي شود.

امامزاده فضل و يحيي : امامزاده فضل و يحيي در كوي بالاي محلات واقع شده و مدفن 2 تن از نوادگان امام موسي كاظم است.

امامزاده عبدالله: ساختمان اين امامزاده در قسمت جنوبي شهر محلات قرار دارد.

قلعه جمشيدي: اين قلعه در شهر نيم ور واقع است و آن را احتمالاً مربوط به دوره ساساني مي دانند . اين قلعه به نام قلعه گبري نيز معروف است.

قلعه آقا خان: اين قلعه در قسمت جنوبي شهر محلات واقع شده است كه در حال حاضر قسمت عمده آن تخريب شده است.

چشمه آب گرم و مجتمع آب گرم محلات: در فاصله 15 كيلومتري شمال شرق محلات در ارتفاعات بلند منطقه، چشمه آب گرم محلات جوشان است.كه از معروفيت هاي خاصي بر خوردار مي باشد.

غار ها : شهرستان محلات از جمله مناطقي است كه سازه هاي آهكي و دولوميتي آن فراوان است.

غار يكه چاه: اين غار در كوههاي جنوب شرقي محلات و در مجاورت روستايي به همين نام واقع شده است.

غار گدار چشمه: اين غار در كوه ارده و در جنوب نيم ور واقع شده است.

غار سرچشمه: اين غار در شمال محلات و در كوه سرچشمه واقع شده است.

غار كشه ريز: در شمال غرب شهرستان ودر كوه فيروز كوه در نزديكي روستاي عيسي آباد واقع شده است.

غار باباجابر(باباجاور): اين غار نيز در نزديكي غار يكه چاه قرار دارد.

آتشکده آتشکوه

بدون شک یکی از مهمترین آثار بجا مانده از دوران باستان در سرزمین کهن ایران، بقایای آتشکده آتشکوه نیم ور و در استان مرکزی است. عظمت این بنا به حدی است که قطعاً جزو برترین آتشکده های زرتشتیان جهان بشمار می رود. چنانکه ابن فقیه همدانی بنای این آتشکده را هم طراز با ایوان کسری، قصر شیرین و معبد آناهیتای کنگاور می داند. مورخان بنای آتشکده را متعلق به دوره ساسانیان دانسته و معتقدند که بر اساس شواهد و قرائن تا قرن چهارم هجری سالم بوده است.

آندره گدار باستان شناس معروف که درباره آتشکده های ایران تحقیق نموده در کتاب آثار ایران جلد 1 و 2 می نویسد: گفته حمدالله مستوفی قزوینی: نمیسور از اقلیم چهارم است. جمشید پیشدادی ساخت و در آنجا جهت خود قصری عالی کرده بود اطلال و آثار آن هنوز باقی است و گشتاسب درو آتشخانه ساخت از قصر قدیمی اصلی بیشک چیزی برجای نمانده است.

در همین زمینه حکیم محمد تقی خان در کتاب گنج دانش در مورد بنای آتشکده آورده است که: گویند جاسب از بناهای یکی از امرای عسگریه همای دختر بهمن بن اسفندیار مشهور به نیم ور می باشدو این امیر در نراق و دلیجان و دهات پشت گدار حکومت داشته و امیر مذکور آتشکده ای در دو فرسخی نمیم ور در کوه معروف به کوه آتشکوه ساخته و به وضع چهار صفه بنا شده و هنوز پایه هایش برقرار است و در آن سنگ های عریض و طویل به ککار برده اند که هر قطعه سنگی از آن یک زرع و نیم عرض و سه زرع طول دارد و دوازده گره کلفتی هر پارچه سنگ می شود. در این زمانی که خراب شده ، چهار عدد از آن سنگها روی هم نصب و استوار است و در کنار آتشکده چشمه جاری است که از آن آب، زراعت می نمایند هوای خوب و مرتعی دلکش و مرغوب دارد که الحال متعلق به چند خانوار بختیاری است. بنای آتشکده در دامنه کوه آتشکوه و در کنار رودخانه ای به همین نام ، در مساحتی حدود 600 متر مربع احداث شده است. طول بنا 40/28 متر و عرض آن در بخش شرقی 60/12 و در بخش غربی 25 متر می باشد.

بنای خورهه

مجموعه بقایا و آثار بجا مانده در منطقه تاریخی خورهه محلات از جمله مهمترین آثار تاریخی کشور است که ابهامات زیادی را در خصوص قدمت، معماری، کاربرد و نوع استفاده از بنا را در بین مورخان و باستان شناسان داخلی و خارجی ایجاد نموده است.

مورخان از این مجموعه به نام آتشکده، معبد، کاخ و مرکز برگزاری جشن ها و مراسم ملی و مذهبی، عمارت و منزل ییلاقی و قبرستان یاد نموده اند.

در کاوش های بعمل آمده از این منطقه تاریخی، آثار متعددی از دوره سلوکیان ، اشکانیان، ساسانیان و دوره اسلامی بدست آمده که نشانگر کاربرد آن در دوره های مختلف بوده است.

خورهه در اوستا به معنی محل برآمدن خورشید بوده و کلمه خور هم به معنی خورشید و آفتاب و همچنین عمارت ییلاقی بکار رفته است که در هر صورت تفسیر این بنای را در این منطقه مشخص می نماید.

خورهه یکی از بخشهای محلات است که در شمال شرقی این شهرستان در بین روستاهای دودهک، ورین و آب گرم، در کنار رودخانه خورهه واقع شده است. ارتفاعات هفتاد قله خورزن، سنگ تراش و طایقان آن را احاطه کرده اند. رودخانه خورهه یکی از کوههای طایقان سرچشمه می گیرد از کنار تپه باستانی خورهه عبور کرده و در روستای دودهک به رودخانه قمرود می پیوندند.

شهرستان دلیجان:

کاروانسرا و پل شاه عباسی (دوهک)، سد پانزده خرداد، مجموعه تاریخی نراق، امامزاده یحیی نراق ، بازار، آب انبار، مساجد، بافت تاریخی و امامزاده‌ها است. غار نخجیراز دیدنی‌های بسیار جالب منطقه‌است. گوشواره‌های آهکی که بر روی طاق شکل گرفته، دارای اشکال بی نظیر است. وجود هر دو مسیر آبی و خشک در این غار، امکان پیاده روی و قایق سواری را بصورت توامان فراهم کرده‌است.

کاروانسرای دودهک

این کاروانسرا در مسیر جاده دودهک به دهستان خورهه و در فاصله حدود 200 متری سمت راست بزرگراه قم به دلیجان قرار دارد. رودخانه قمرود از جنوب غربی این کاروانسرا می گذرد و پل تاریخی دودهک بر روی رودخانه ساخته شده است. پل و کاروانسرا که از یادگارهای دوره صفویه می باشد در مسیر تاریخی جاده ابریشم احداث گردیده است.

بادگير های نراق

بادگیر ها از آثار باستانی و دیدنی نراق می باشند. این بادگیرها برای خنک کردن سرداب ها و منازل ساخته می شده اند. در حال حاضر این بادگیر ها در حال تخریب هستند. قدمت آنرا حدود 200 سال دانسته اند.

شهرستان زرندیه:

یخچال مهدی آباد، مسجد اعظم چلسبان، آبشار چناقچی علیا، امامزاده منصور ابن موسی بن جعفر، مقبره اشموعیل نبی، امامزادگان اهلعلی و سهلعلی (سید باوقار)، کبوترخانه خورآباد، کلیسای حضرت مریم چناقچی و…

کاروانسرای شاه عباس در ورده

کاروانسرای شاه عباس در غرب خشکه رود

کاروانسرای سر قلعه در مامونیه

شهرستان فراهان:

دارای تکیه تاریخی و امزاده احمد ابن علی، ذلف آباد

شهرستان شازند:

چشمه بلاغ حک، سراب عمارت

حمام حاج ربیع

این حمام با قدمتی حدود 400 – 500 سال در شهر آستانه واقع است. از مشخصات قابل توجه حمام: گنبدی بودن سقف، طاقها، ستو نهای سنگی، جا کفشیها، راهروهای پیچ در پیچ، جدا بودن فضای سردابه (بینه) زنان و مردان و همچنین نور گیری از طریق جام خانه های شیشه ای بوده که گرم کردن آن با مواد سوختی چون بته و از طریق تون و گربه روهای تعبیه شده، انجام می گرفته است. حمام فوق در سال 1365 خورشیدی باز سازی شده است.

پل دوآب

رودخانه های کله، مهاجران، آستانه، تیره و رود بزرگ در محلی به نام دو آب تشکیل رودخانه قره چای (زرین رود) را داده که در زمان صفویه پل آجری قوسی شکل بر روی آن احداث گردید که پل ارتباطی مرکز به جنوب ایران بوده است.

تپه های باستانی

تپه و آثار باستانی سر سختی و پاکل

این تپه و آثار به جا مانده در غرب شهر آستانه قرار دارد و مربوطه به دوران مادها تا ساسانی است .

تپه باستانی گل زرد

این تپه واقع در روستای گل زرد و آثار آن مربوط به دوران ساسانی است .

تپه باستانی گل تپه

این تپه واقع در روستای گل تپه و آثار آن مربوطه به دوران مادهاست .

چشم اندازهای طبیعی استان مرکزی

استان مرکزی با مناظر و چشم اندازهای زیبایی همانند کویر میقان، ارتفاعات شازند، آستانه، سربند، هندودر، کمیجان، منطقه حفاظت شده هفتاد قله، دامنه ها ، بیابان های استپی با پوشش گیاهی متنوع ، معادن سنگ های ساختمانی، چشمه ها و سراب ها امکانات طبیعی بسیاری را در اختیار علاقمندان به طبیعت گذاشته است.
جاذبه های طبیعی استان مرکزی
● پل باقرآباد
بنای این پل مربوط به دوره معاصر است و در زمان اشغال ایران توسط روس‌ها ساخته شده و محل استقرار آن در جاده قدیمی اصفهان – اراک و جنب جاده آسفالته فعلی محلات است. از بنای اصلی پل در جریان سیلی که در منطقه جاری شده ، تا حدودی تخریب گردیده و مجددا بازسازی شده است.از این پل تا۲۰ ‌سال پیش بهره‌برداری می‌شده و در حال حاضر با احداث جاده آسفالته جدید ازرونق افتاده است. مصالح به کار رفته در بنای پل عمدتا از سنگ می باشد. در مجاورت پل باقر آباد، پل جدیددیگری نیز احداث شده که در نوع خود جالب توجه است و پیرامون آن در حواشی قمرود در روزهای تعطیل مورد استفاده تفرجگاهی وگذران اوقات فراغت مردم قرار می‌گیرد.
● پل دودهک
در نزدیکی کاروانسرای “دودهک” ، پلی قرار د ‌ارد ‌که بر روی چهار دهانه ‌ ناهمگون بنا شده است. عرض این پل حدود ۳ ‌متر می باشد و در دو طرف آن دیوارهایی به ارتفاع یک متر ساخته شده است. پایه های این پل از سنگ و سقف دیواره های آن از آجرهایی با ابعاد۲۰*۲۰ سانتیمتر ساخته شده است. این پل برای عبور و مرور کاروان ها احداث شده بود‌، لیکن بعدها کامیون‌ها و تریلرهاییبا وزن حدود۳۰‌تن به راحتی از روی آن رفت و آمد می‌کردند. این پل در سال ۱۳۶۵ آسیب جدی د‌ید و به علت ریزش چند دهنه آن، عبور و مرور از روی آن امکان‌پذیر نیست.
● پل تاریخی سرخده
بنای این پل د‌ر جنوب ساوه در کیلومتر ۱۳ ‌جاده “یلآباد” ‌به “قز قلعه” در ضلع جنوب غربی روستای سرخده واقع شده است. مصالح به کار رفته د‌ر این پل تماما از آجر با ملات ساروج است. ساختمان پل از ۸ ‌چشمه با طاق رومی تشکیل شده و ارتفاع آن ازکف تا سطح رود‌خانه “قره چای” حدود ۸ ‌متر است. طول پل حدود۷۰ متر و عرض آن حدود۵ متر می باشد.
● چشمه حکیم
چشمه حکیم، در حدود یک کیلومتری جنوب شرقی چشمه شفا واقع شده است. منشاء این چشمه در دو نقطه همجوار یکدیگر است و اطراف آن ها با سنگ چینی به دو حوض محصور تبدیل شده است. از یکی از حوض‌ها زنان و از حوض دیگر مردان استفاده می‌کنند. به طور کلی منشاء آب‌های معدنی سلیمانی و حکیم در ردیف آب‌های معدنی سولفاته کلسیک خیلی گرم است و منشاء عمیق زیر زمینی دارند. ‌چشمه های معدنی آب گرم ناحیه محلات از نظر ترکیبات شیمیایی به چشمه های معدنی مولفاته کلسیک”بان یردوبیگور” فرانسه شبیه هستند.
● چشمه آب معدنی گراو
چشمه آب معدنی گراو در ۵ ‌کیلومتری غرب تفرش قرار دارد. آب این چشمه از نوع آب‌های بی‌کربناته کلسیک وکلرور سدیک است. از آب این چشمه برای درمان بیماری ‌های مختلف از جمله بیماری دستگاه گوارش ، کاهش قند خون و دفع اسید اوریک استفاده می شود. استحمام در آب این چشمه باعث انبساط عروق می شود و شبیه آب معدنی “روایا” در فرانسه است.
● چشمه اسکان
این چشمه در ۵ کیلومتری شمال روستای فر، جنب روستای اسکان از توابع شهرستان سربند واقع شده است. دسترسی به آن از روستای فر با‌ ۵ کیلومتر راه خاکی میسراست و هر سال مورد مراجعه و استفاده ‌گروه های زیادی قرار می‌گیرد.
● چشمه سلیمانی
این چشمه در شمال شرقی چشمه شفا و درحدود یک کیلومتری آن بر دامنه کوهی قرارگرفته است. در این محل یک قهوه‌خانه و ساختمانی وجود دارد که شامل دوحمام است. آب چشمه که د‌ر حدود ۵ ‌لیتر در ثانیه است در جویی باریک و طبیعی جریان می یابد و به سوی حمام هدایت می شود. آب چشمه پس از استفاده و خروج از حمام ها به طرف “مزرعه تخت” سرازیر می شود.‌
● چشمه شفا
این چشمه آب گرم در بالای تپه مجاور سرچشمه محلات در محلی نزدیک تخته سنگ های سخت از دهانه چاهی خارج می شود و به حمام های اطراف آن هدایت می گردد. در گذشته ازاین دهانه مقدار کمی آب خارج می‌شد و منشاء اصلی چشمه در حدود۱۰۰متری غرب آن بود، ولی در اثر زلزله ،منشاء اصلی چشمه تقریبا خشک شده وقسمت عمده آب ازسرچشمه فعلی آن جاری است. دهانه سرچشمه با دری آهنی پوشانیده شده و در یک چهار دیواری محفوظ گردیده است. مقدار آب این چشمه در حدود ۱ ۲ لیتر در ثانیه است.
● روستای نیمور
بقایای ‌آتشکده ساسانی آتش‌کوه، بقایای یک پاپه بزرگ سنگی از بنایی ‌بزرگ به نام “میل میلویه” و حصار قلعه جمشیدی را نشان می‌دهد که روستای نیمور از کانون‌های تمدن باستانی ایران است. در این ناحیه سدی باستانی نیز از دوره ساسانی بر روی رود‌خانه اناربار (قمرود) و کانال آب بسیار قدیمی بر جای مانده است.
● ‌روستای خورهه
روسـتـای خورهه به خاطر وجود معبدی از دوره سلوکیان که ستون های آن هنوز هم پا برجاست شهرت ملی دارد. این ستون‌ها و بقایای معبد، جزء قدیمی ترین آثار تاریخی سرزمین ایران و تنها اثر باقی مانده از دوره سلوکیان می باشند.
● روستای ساروق
این روستا بیش از ۸۵۰ سال قدمت دارد و از چهار محله به نام های قلعه بالا، ساروق ،گرگان علیا و گرگان سفلی تشکیل شده است. امامزاده هفتاد ودو تن مربوط به سال ۵۸۷ هجری قمری در محله مرکزی و قدیمی آن واقع شده است. همچنین روستای ساروق به لحاظ صنایع دستی به ویژه از نظر قالیبافی معروفیت جهانی دارد.
● روستای دودهک
در این روستا دو اثرتاریخی جالب توجه به نام های پل شاه عباسی و کاروانسرای شاه عباسی بر جای مانده است.
● ناحیه سربند
ناحیه ییلاقی سربند به دلیل شرایط اقلیمی، یکی از پرآب ترین نواحی استان محسوب می‌شود. فاصله نزدیک این ناحیه با شهرستان اراک و استقرار واحدهای صنعتی بزرگ پتروشیمی و پالایشگاه همراه با پروژه های متعدد توسعه شهری اهمیت این ناحیه و استفاده معقول و بدون تخریب از جاذبه‌های طبیعی آن را به مسئله‌ای مبرم تبدیل کرده است. تراکم چشمه‌های پرآب و دائمی، پوشش گیاهی بسیار خوب و گستردگی با‌غ ها، شکارگاه ها و قلل مرتفع و بالاخره امکانات ورزش‌های ‌زمستانی ازجمله جاذبه های ارزشمند این منطقه است.
● سرآب عباس آباد
این سرآب در۲ ‌کیلومتری شرق شازند واقع شده است. فضای سرسبز و درختان اطراف آن منظره ‌بسیار دیدنی این سرآب را زیباترکرده است. سرسبزی محل و آبی که از زیرکوهسار روان می باشد، تفرجگاهی را به وجود آورده که هر ساله هزاران نفر را به سوی خود جلب می‌کند.
● تالاب عمارت
این تالاب علاوه بر زیبایی چشمگیر، از جهات مختلف نیز نقش حیاتی در منطقه ایفا می‌کند و یکی از منابع ارزشمند سیاحتی استان به شمار میآید. این تالاب ضمن تثبیت آب رودخانه “شرا” و آبیاری اراضی کشاورزی، از جنبه های زیست محیطی و تفرجگاهی نیز واجد اهمیت است. تالاب عمارت یکی از زیستگاه های مهم پرندگانی از قبیل اردک، غاز و حواصیل است که در حیات اکوسیستم جانوری وگیاهی منطقه، نقش مهمی به‌عهده دارد. پیرامون این تالاب با فضای کوهستانی و آب وهوای مناسب همواره مورد توجه گردشگران بوده است.
● زیارتگاه غار سی جن
غار سی جن در روستای واران جاسب واقع شده است. مردم محلی عقیده دارند که در این غار سی جوان غیب شده اند. مسجدی نیز در آن نزدیکی قرار دارد که به مسجد کمیل معروف است.
● ‌رودخانه قمرود
شاخه اصلی این رودخانه ازارتفاعات شیب شرقی در جنوب گلپایگان و غرب خوانسار (کوههای مورستان، میشه و قره داغ) سرچشمه می گیرد و پس از تلاقی با رودخانه خرقاب و خمین با نام لعل بار از جنوب محلات و غرب دلیجان به ‌سوی قم سراز‌یرمی شود و در ناحیه پل دلاک به قره چای می پیوندد و به مسیله می ریزد. منطقه‌ای که این رودخانه در آن واقع شده است به اندازه منطقه” سربند” و” شرا “سرسبز ‌نیست، اما این رودخانه نیزدر مسیر خود به ویژه در نزدیکی محلات امکانات تفرجگاهی قابل توجهی پدید آورده است. همجواری این رودخانه با جاذبه‌های طبیعی شهر زیبای محلات، پارک گلخانه‌های آن ازیک طرف، آب گرم معدنی محلات از طرف دیگر و همچنین آثارتاریخی سراق، تیمور و خورهه یک کانون سیاحتی مناسب ‌به وجود آورده است. احداث سد مخزن ۱۵خرداد در عباس آبـاد دلـیـجـان نـیـز امـکـانـات مـنـاسب را برای توسعه تفرجگاهی به ویژه در زمینه های اسکی روی آب، ماهیگیری و سایر ورزش‌های آبی فراهم آورده است. پیرامون دریاچه این سد شرایط مناسبی برای ایجاد کمپ های تفرجگاهی دارد.
● دریاچه سد ۱۵ خرداد
سد۱۵خرداد در۵ کیلومتری شهر دلیجان در یک منطقه اقلیمی خشک احداث گردیده و از یک منبع آب طبیعی به یک جاذبه جهانگردی تبدیل شده است. این سد علاوه بر تامین آب آشامیدنی قم و دلیجان، آب مـوردنـیـاز کشاورزان منطقه را نیز تامین می‌کند. از ویژگی‌های این سد، نزدیکی آن به چشمه آب گرم محلات است. ازچشمه آب گرم محلات نیز چشم انداز زیبای سد پدیدار است.
● دریاچه سد خاکی هندودر
این سد خاکی در ۳۰ کیلومتری جنوب شهر شازند و در ۲ ‌کیلومتری شمال “هندودر”، مجاور روستای قاییدان از توابع سربند واقع شده است. ظرفیت سد دو میلیون وپانصد متر مکعب آب است. در حال حاضر یکی از تفرجگاه های شهرستان شازند و استان مرکزی محسوب می شود و سرسبزی اطراف آن منظره زیبایی به وجود آورده است.
● تپه علیشار
این تپه در وسط روستای علیشار در بخش رازقان ساوه قرار گرفته است و قدمت زیادی دارد و از جانب سازمان میراث فرهنگی به عنوان مکان باستانی، شناسایی و ثبت گریده است.
● تپه باستانی آوه
تپه باستانی آوه که درکنار روستای آوه در ۱۰ کیلومتری ساوه قرار دارد از مکان‌هایی است که تاکنون سفالینه‌های بسیاری از آن به دست آمده که عمدتا به دوره‌های پیش از اسلام و همچنین بعد از اسلام تعلق دارند.*روزنامه آفتاب یزد.

امتیاز شما به مطلب

دوست داشتم: 0
دوست نداشتم: 0
میانگین امتیازات: 0

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *