آشنایی با جزئیات قوانین جدید مالیات مستقیم بر ارث

آشنایی با جزئیات قوانین جدید مالیات مستقیم بر ارث

پاراف آشنایی با جزئیات قوانین جدید مالیات مستقیم بر ارث :  پس از فوت مورث و در صورتی که اموال و دارایی‌هایی اعم از منقول، غیر منقول و وجوه نقد از وی به جا مانده باشد، این اموال و دارایی‌ها متعلق به وراث بوده و در صورتی که ورثه تمایل به تقسیم ترکه متوفی داشته باشند؛ ماترک به جا مانده از وی، به ترتیب مقرر در قانون مدنی میان وراث تقسیم خواهد شد. با این حال تقسیم ترکه و اعمال حق مالکیت بر اموالی که به طریق قهری و به واسطه ارث به بازماندگان متوفی تعلق می‌گیرد، مستلزم پرداخت حقوق دولتی مترتبه تحت عنوان «مالیات بر ارث» است. مادامی هم که مالیات متعلقه به ماترک پرداخت نشود، امکان نقل و انتقال آن اموال و تحویل آنها به وراث و خارج کردن وجوه از حساب‌های بانکی متوفی میسر نخواهد بود.

مالیات بر ارث از جمله اموری است که به طور تقریبی تمامی شهروندان، حداقل یک بار در طول زندگی خود و پس از فوت یکی از وارثین خویش با آن سر و کار پیدا می‌کنند.

از نظر حقوقی، مالیات بر اموال و دارایی‌های به‌جا مانده از متوفی بر دو نوع است: مالیات بر ترکه متوفی و مالیات بر ارث به معنای خاص.

به طور کلی مالیات بر ترکه، مالیات بر دارایی‌هایی است که از متوفی باقی مانده است، خواه آن دارایی‌ها به ارث برسند و خواه به ارث نرسند؛ مانند آنکه متوفی ورثه‌ای نداشته باشد یا ورثه وی، ترکه را رد کرده و قبول نکنند؛ اما مالیات بر ارث، هنگامی دریافت می‌شود که دارایی‌های متوفی، به بازماندگان وی به ارث برسند که در این صورت، هر یک از ورثه باید قسمتی از اموالی را که از طریق ارث تملک می‌کند، بابت مالیات به دولت پرداخت کند. بدین ترتیب دارایی‌های به جا مانده از متوفی ممکن است دو بار مشمول مالیات قرار گیرد و در برخی از کشورها نیز چنین اتفاقی رخ می‌دهد اما در برخی دیگر از کشورها مانند ایران به دریافت یک مالیات بسنده می‌شود که آن هم مالیات بر ارث به معنی خاص آن است.

موضوع مالیات بر ارث در کشور ما برای نخستین بار در قانون «مالیات بر ارث و نقل و انتقالات بلاعوض» مصوب آبان ماه ۱۳۱۶ مطرح شد و پس از آن قوانین دیگری که در همین باره به تصویب رسیدند جایگزین قانون مذکور شدند. به تازگی نیز با تصویب قانون اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم در تیرماه ۱۳۹۴ که اجرای آن ازابتدای فروردین ماه سال ۱۳۹۵ آغاز شده؛ مقررات مالیات بر ارث نیز دستخوش تغییر و تحولات اساسی و متعددی شده که اجرای این قانون، علاوه بر کاهش هزینه‌ها، تسهیل در انجام امور مؤدیان مالیاتی را در عمل و اجرا به همراه خواهد داشت.

لازم به ذکر است که تغییرات صورت گرفته در مقررات مالیات بر ارث، از ابتدای سال جاری لازم‌الاجرا بوده و نسبت به کسانی که قبل از سال ۱۳۹۵فوت کرده‌اند شمولی ندارد. بدین ترتیب وراث کسانی که تا پایان سال ۱۳۹۴ فوت کرده‌اند، حسب مقررات سابق مکلفند اظهارنامه مالیاتی را طی ۶ ماه از تاریخ فوت متوفی به اداره امور مالیاتی تسلیم و حداکثر طی ۳ ماه پس از انقضای مهلت تسلیم اظهارنامه، مالیات متعلق را پرداخت کنند.

آنچه را که به طور کلی می‌توان درباره مقررات جدید مربوط به مالیات بر ارث گفت؛ این است که مهم‌ترین تغییر ایجاد شده در این بخش از مقررات مربوط به شیوه محاسبه اموال متوفی و صدور مفاصا حساب مالیاتی است که در قانون جدید با ساده‌سازی و حذف مواد و تبصره‌هایی که دشواری‌هایی را برای وراث ایجاد می‌کرد، این نقایص رفع شده است.

حسب این مقررات و برخلاف قانون سابق، دیگر ضرورتی ندارد که همه اموال باقی مانده از متوفی به صورت یکجا مورد محاسبه قرار گیرد بلکه وراث می‌توانند به شکل جزئی نیز نسبت به تعیین تکلیف اموال و دارایی‌های متوفی اتخاذ تصمیم کرده و مالیات آن جزء را بپردازند و در مورد سایر اموال، در زمان دیگری تصمیم‌گیری کنند. به عبارتی دیگر در مقررات جدید امکان تجزیه ترکه به اجزای مختلف و پرداخت مالیات آن اجزا به صورت مستقل فراهم شده و ضرورتی ندارد که وراث، تمامی مالیات متعلقه به ماترک مورث خویش را به صورت یکجا به اداره امور مالیاتی پرداخت کنند، بلکه پرداخت مالیات بر ارث در صورتی ضروری است که وراث بخواهند تمام یا بخشی از اموال مورث را به خویش منتقل یا تملک کنند و در صورتی هم که ورثه قصد تملک بخشی از ماترک متوفی را تا مدتی پس از فوت نداشته باشند، الزامی به پرداخت مالیات بر ارث درخصوص آن جزء را نخواهند داشت. این امر ضمن افزایش درآمد مالیاتی کشور، از موارد پرداخت نکردن مالیات بر ارث نیز بشدت خواهد کاست.

تغییرات صورت گرفته در مقررات مربوط به مالیات بر ارث محدود به موارد ذکر شده در این نوشتار نیست، بلکه قانون اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم تغییرات جزئی دیگری را نیز در زمینه مقررات مالیات بر ارث داشته است که در این یادداشت به مهم‌ترین و اساسی‌ترین این تغییرات اشاره شد تغییراتی که آگاهی از آن برای تمامی شهروندان ضروری است.

موضوع مهم دیگری که در قانون جدید دستخوش تغییر شده است، حذف معافیت‌های مالیاتی وراث است. در مقررات سابق، وراث طبقه اول تا مبلغ ۳۰ میلیون ریال از معافیت مالیاتی برخوردار بودند و در صورتی که محجور یا معلول یا از کار افتاده بودند، این معافیت تا سقف مبلغ ۵۰ میلیون ریال می‌توانست افزایش پیدا کند؛ این در حالی است که با حذف ماده ۲۰ قانون مالیات‌های مستقیم، این معافیت مالیاتی حذف شده و دیگر معافیتی بر مالیات بر ارث مترتب نیست.

از جمله دیگر تغییرات صورت گرفته در مقررات جدید، افزایش زمان ارائه اظهارنامه مالیاتی است که از شش ماه به یک سال افزایش یافته است. این بدان معنی است که وراث متوفی برخلاف مقررات سابق، یک سال از تاریخ وقوع فوت مورث خویش وقت دارند با مراجعه به اداره امور مالیاتی مربوط نسبت به ارائه اظهارنامه مالیاتی خویش اقدام کنند و با این حال چنانچه ورثه یک سال از تاریخ فوت اقدامی در این باره انجام ندهند، مالیات متعلقه در زمان تحویل یا انتقال اموال و دارایی‌های متوفی به وراث، بدون کسر دیون محقق متوفی، هزینه‌های کفن و دفن و واجبات مالی و عبادی وی وصول خواهد شد.

در مقررات سابق، ارزش اموال و دارایی‌های متوفی مطابق با قیمت روز فوت وی محاسبه و مالیات بر مبنای ارزش اموال در زمان فوت وصول می‌شد. در حالی که با تغییرات به وجود آمده در مقررات این بخش، ارزش دارایی‌های متوفی به قیمت روز انتقال یا تحویل به وراث، مبنای محاسبه مالیات بر ارث قرار می‌گیرد.

همچنین در مقررات جدید باید به کاهش نرخ‌های مقرر در ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم برای محاسبه مالیات وراث طبقات اول تا سوم اشاره کرد که نرخ آن کاهش چشمگیری داشته است. ضمن اینکه از نرخ‌های تعیینی در مقررات سابق برای وصول مالیات از وراث نیز به میزان قابل توجهی کاسته شده است.

درمورد ارائه گواهی تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث برای دریافت گواهی حصر وراثت نیز با توجه به حذف ماده ۳۱ قانون مالیات‌های مستقیم در اصلاحات اخیر، دیگر نیازی به تسلیم اظهارنامه برای افرادی که از ابتدای سال ۱۳۹۵ به بعد فوت می‌کنند نبوده و شوراهای حل اختلاف، بدون دریافت گواهی تسلیم اظهارنامه مالیات بر ارث می‌توانند نسبت به صدور گواهی حصر وراثت برای وراث متقاضی گواهی انحصار وراثت اقدام کنند.

از جمله تغییرات دیگر که در مقررات جدید شاهدش هستیم، حذف تکلیف بانک‌ها و شرکت‌ها و مؤسسات و اشخاصی است که اموالی از متوفی نزد آنها موجود بوده و مطابق مقررات سابق مکلف شده بودند که طی یک ماه از تاریخ اطلاع از فوت، صورت آن اموال اعم از وجوه نقد، سفته یا جواهر و نیز مقدار سهام یا سهم‌الشرکه متوفی را تنظیم و به حوزه مالیاتی محل تسلیم کنند که این تکلیف در قانون جدید برای اشخاص مزبور حذف شده است.ایران.