رای دیوان عدالت در مورد تعیین شهریه مدارس هیأت امنایی و نمونه مردمی

پاراف رای دیوان عدالت در مورد تعیین شهریه مدارس هیأت امنایی و نمونه مردمی : شماره دادنامه: 439
موضوع رأی: ابطال بندهای 3و4 مصوبات جلسه 180 – 18/5/1391 شورای آموزش و پرورش شهرستان اراک
بسم الله الرحمن الرحیم
تاريخ دادنامه: 15/4/1394
مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند 3 مصوبات جلسه 180 – 18/5/1391 شورای آموزش و پرورش شهرستان اراک در خصوص تعیین شهریه مدارس هیأت امنایی و نمونه مردمی در سال تحصیلی 92-91 را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
” احتراماً، به استحضار می رساند با توجه به مراتب ذیل اعتراض خود را نسبت به مصوبه هشتاد و دومین جلسه شورای آموزش و پرورش شهرستان اراک در مورد نرخ شهریه مدارس هیأت امناء را اعلام می دارم ( مصوبه موصوف طبق صورت مجلس 176-17/12/1390آموزش و پرورش تصویب شده است. لازم به توضیح است که مفاد این تصویب نامه برخلاف اصل 30 قانون اساسی در مورد رایگان بودن تحصیل در مقاطع تحصیلی می باشد. همچنین با توجه به این که بنده بازنشسته تامین اجتماعی می باشم و مستمری بازنشستگی اندکی دریافت می کنم و همچنین به این دلیل که بنده در منزل استیجاری نیز سکونت دارم این مصوبه بار مالی اضافه ای بر دوش بنده قرار می دهد. علی هذا با توجه به اظهارات فوق و این که مفاد این مصوبه برخلاف اصل 30 قانون اساسی می باشد بدواً تقاضای صدور دستور موقت دایر بر توقف عملیات اجرایی نسبت به مصوبه موصوف و سپس نقض و ابطال آن را دارم.”
در پی اخطار رفع نقصی که در اجرای ماده 38 قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال 1385 برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره 6-10/2/1392 ثبت دفتر اندیکاتور هیأت عمومی شده اعلام کرده است که:
” احتراماً، به استحضار می رساند، پیرو اخطاریه رفع نقص به شماره 9009980900053593 و کلاسه پرونده 91/1211 طی ابلاغیه ای خواسته شده است که نسبت به رفع نقص در مورد طی نامه و ارسال به دفتر هیأت عمومی اقدام نمایم.
مورد اول: خواسته شده که مشخص نمایم مورد شکایت مغایر با کدام قانون است با ذکر نام قانون و ماده قانونی مربوط.
مورد دوم: نسبت به ارسال تصویر مصوبه 176- 17/12/1390 آموزش و پرورش منطقه یک اراک اقدام نمایم.
جواب مورد اول: چون مدارسی که فرزندان این جانب در آن به تحصیل مشغول می باشند جزء مدارس دولتی است. لذا طبق مصوبه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در فصل سوم (حقوق ملت) و در اصل سی ام این قانون اعلام شده است که: دولت موظف است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد.
بنابراین قانون، مدارس دولتی شامل قانون فوق می باشند و با تغییر روش گرفتن شهریه با نام روش هیأت امنایی هیچ گونه تغییر در اصل مدرسه دولتی به وجود نخواهد آمد و تحصیل در این گونه مدارس رایگان می باشد. لذا آموزش و پرورش با تصویب صورت جلسه که حکم قانون را ندارد نمی توانند و نباید مردم را وادار به پرداخت شهریه نمایند و کمک به مدارس از طرف اولیاء دانش آموزان اجباری نبوده و نباید برای آنها مبلغ خاصی تعیین نمود
(تصویر شماره 47/19652/1501-11/6/1391) به پیوست ارسال می شود.
جواب مورد دوم: مصوبه 176- 17/12/1390 که صورت جلسه بوده نزد آموزش و پرورش منطقه یک اراک می باشد و کپی آن را به بنده نمی دهند. لذا آن هیأت از طریق مراجع قانونی دیوان عدالت اداری اقدام به دریافت آن نماید. ”
متعاقباً شاکی طی لایحه ای که به شماره 408-9/4/1392 ثبت دفتر اندیکاتور هیأت عمومی شده اعلام کرده است که:
” احتراماً، پیرو پرونده کلاسه 91/170 و شماره پرونده 9009980900053593 به استحضار می رساند، از آن جا که در تعیین مشخصات صورت جلسه مورد شکایت اشتباه کرده ام، بدین وسیله خواسته خود را از ابطال صورت جلسه 176- 17/12/1390 به مصوبه 180- 18/5/1391 شورای آموزش و پرورش اراک تغییر داده و ابطال مصوبه اخیرالذکر را که در آن برای مدارس هیأت امنایی و نمونه مردمی نرخ شهریه تعیین شده را دارم.
یاد آور می شود که اعتراض بنده به مدارس هیأت امنایی است، چون این مدارس اصلاً دولتی بوده و اساسنامه آنها نیز دولتی است و تعداد مدارسی که با این روش اداره می شوند در اراک انگشت شمار می باشد و مابقی مدارس دولتی در اراک که از این امر مستثنی هستند، طبق روال قبل و بدون پرداخت شهریه اداره می شوند و کمکهای مردمی در آنها اجباری نیست ولی در مدارس هیأت امنایی نرخ شهریه مشخص شده و در صورت عدم پرداخت شهریه، مدیران این مدارس با برگه های تعهدآور و گرفتن امضاء از والدین و یا عدم نامه نویسی فرزندان آنها، والدین را مجبور به پرداخت شهریه می نمایند. که این امر موجب نارضایتی اکثر والدین شده است. همان طور که حضرت عالی مستحضر هستید طبق اصل سی ام قانون اساسی، دولت موظف است که امکانات تحصیل رایگان تا پایان مقطع متوسطه را برای عموم مردم ایران فراهم نماید و لذا تعیین نرخ شهریه و اجبار به پرداخت آن توسط والدین که توسط آموزش و پرورش اراک صورت می گیرد مطابقتی با قانون ندارد و امثال بنده که با حداقل حقوق بازنشستگی و دارا بودن سه فرزند دانش آموز چگونه می توانم از چنین مخارجی برآیم؟
از خداوند متعال خواستارم تا شما را یاری داده که تصمیمات مقتضی را در این مورد اجرا نمایید. “

متن مصوبه مورد اعتراض شاکی به قرار زیر است:
ردیف مصوبات جلسه شماره 180مورخ 18/5/1391 تعداد آراء موافق پیگیری:
1 مصوبه بند 6 صورت جلسه 169 شورای آموزش وپرورش اراک که با اداره نوسازی مدارس مکاتبه شده تا حصول نتیجه نهایی پیگیری گردد فرمانداری
2 شهریه مدارس نمونه دولتی سال تحصیلی 92-91 در مقطع راهنمایی 000/140 هزار ریال و در مقطع متوسطه 000/700/1 هزار ریال تعیین گردید آموزشو پرورش نواحی
3 شهریه مدارس هیأت امنایی در سال تحصیلی 92-91 در مقطع ابتدایی 000/700 هزار ریال مقطع راهنمایی 000/800 هزار ریال و متوسطه 000/100/1 هزار ریال تعیین گردید آموزش و پرورش نواحی
4 شهریه هنرستانهای هیأت امنای در سال تحصیلی 92-91 مبلغ 000/200/1 هزار ریال تعیین شد آموزش و پرورش نواحی
5 در جلسه آتی شورای آموزش وپرورش شهرستان از رئیس کمیته امداد امام(ره) شهرستان اراک جهت ارائه گزارش و وضعیت تحصیل دانش آموزان تحت پوشش در مدارس شاهد، هیأت امنایی و نمونه دعوت به عمل آید آموزش و پرورش ناحیه دو و فرمانداری
6 مبالغ مانده در حساب مدارس منحل شده به حساب سایر مدارس واریز گردد آموزش و پرورش نواحی
7 با فروش مدرسه ابتدایی دولتی روستای چقا از ناحیه یک اراک موافقت گردید آموزش و پرورش ناحیه یک
8 با هماهنگی فرمانداری اراک ادارات مرتبط از جمله بخشداریها و دهیاریها در زمینه پروژه مهر با آموزش و پرورش همکاری لازم را داشته باشند فرمانداری
9 شهریه دانش آموزانی که شامل 1- فرزندان فرهنگی 2- وابسته به بنیاد شهید 3- تحت پوشش کمیته امداد (ره) بوده و در مدارس خاص مشغول تحصیل می باشندمی بایست از سوی اداره مربوطه تقبل گردد آموزش و پرورش ناحیه یک

در پاسخ به شکایت شاکی، مدیرکل اداره کل آموزش و پرورش استان مرکزی، به موجب لایحه شماره 17/11316/1500- 18/3/1392 اعلام کرده است که:
” در خصوص ارسال دادخواست آقای مجید سربندی به خواسته ابطال صورت جلسه شماره 176- 17/12/1390 شورای آموزش و پرورش شهرستان اراک، بدین وسیله ضمن ارسال تصویر صورت جلسه مذکور و صورت جلسه مربوط دیگر، اظهارات این اداره کل را به شرح ذیل به استحضار می رساند:
وفق ماده 1 آیین نامه توسعه مشارکتهای مردمی به شیوه مدیریت هیأت امنایی در مدارس برخی مدارس به صورت هیأت امنایی اداره می گردند، این آیین نامه مصوب شورای عالی آموزش و پرورش است که در راستای اجرای ماده 13 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 144 قانون برنامه چهارم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور و قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش در استانها، شهرستان و سیاست مدرسه محوری و به منظور ارتقای کیفیت برنامه های آموزشی و تربیتی مدارس، جلب و توسعه مشارکتهای مردمی و خیرین و … تصویب گردیده است.
مطابق ماده 10 آیین نامه مذکور، از جمله منابع مالی مدارس، هیأت امنایی هدایا و کمکهای مردمی داوطلبانه و نیز وجوهی است که از ارائه خدمات آموزشی فوق برنامه (اضافه بر برنامه های رسمی آموزش و پرورش) دریافتمی شود که این امر نیز مطابق مواد قانونی فوق الذکر در چهارچوب قانون و منطبق بر ماده 11 قانون تشکیل شوراهای آموزش و پرورش و تبصره اصلاحی آن می باشد. بنابراین حتی در مدارس هیأت امنایی نیز در قبال ارائه برنامه های رسمی آموزش و پرورش مبلغی اخذ نمی گردد بلکه مبلغ تعیین شده در قبال آموزشهای فوق برنامه است.
همین طور با عنایت به ماده 3 آیین نامه نحوه ارائه خدمات آموزشی و پرورشی فوق برنامه در مدارس دولتی، در هر مدرسه حداکثر معادل 30% دانش آموزان که امکان تامین هزینه فعالیتهای فوق برنامه را ندارند با نظر مدیر واحد آموزشی و تایید انجمن اولیا و مربیان مدرسه که از والدین دانش آموزان نیز در آن حضور دارند. بر اساس ضوابط تعیین شده از معافیت و یا تخفیف در پرداخت برخوردار هستند.
در نهایت با عنایت به معروضات فوق الذکر، ملاحظه می فرمایید که صورت جلسات شورای آموزش و پرورش شهرستان برخلاف قانون نبوده و در چهارچوب مقررات و مصوبات مربوط تنظیم گردیده است. لذا خواهشمند است قرار رد دعوای خواهان را صادر فرمایید. ”
هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور رؤسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به شرح آينده به صدور رأی مبادرت می‎کند.

رأی هيأت عمومي:

مطابق اصل سی ام قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دولت موظف شده است وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سرحد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد. نظر به این که شورای آموزش و پرورش شهرستان اراک به موجب بندهای 3 و 4 صورت جلسه شماره 180- 18/5/1391 مبادرت به تعیین شهریه برای مدارس هیأت امنایی در مقاطع تحصیلی ابتدایی، راهنمایی، متوسطه و هنرستان کرده است، بنابراین بندهای مذکور از صورتجلسه یاد شده با اصل پیش گفته مغایر است و به استناد بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال 1392 ابطال می شوند.

محمدجعفر منتظری

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری