تشکیل کارگروه بررسی کاهش ساعت و ایام کار و تحصیل

تشکیل کارگروه بررسی کاهش ساعت و ایام کار و تحصیل

پاراف تشکیل کارگروه بررسی کاهش ساعت و ایام کار و تحصیل :  هیات دولت با تصویب برنامه جامع ۲۷ ماده‌ای «کاهش آلودگی هوای کلان‌شهرها»، طلسم «اصلاح و تنظیم مجدد تقویم تعطیلات کشور» را با تدوین یک ماموریت برای کارگروه جدید در دولت شکست. جزئیات مصوبه‌ای که اواخر بهار امسال تحت عنوان «برنامه جامع کاهش آلودگی هوای کلان‌شهرها» در هیات دولت، مصوب شد و اخیرا در روزنامه رسمی به چاپ رسید، حاکی است هفت وزارتخانه و دو سازمان زیرمجموعه نهاد ریاست جمهوری، موظفند با تشکیل یک کارگروه از نیمه شهریور ماه امسال، مطالعه مفصل برای «کاهش ایام و ساعات کار و تحصیل در طول هفته» را آغاز کنند و نتایج مطالعات را حداکثر ظرف سه ماه، برای تصمیم‌گیری و اقدام نهایی به هیات دولت ارائه دهند. کارگروه مذکور، باید بسته «مدیریت تقاضای سفر» با هدف کاهش سفرهای درون‌شهری بابت کاهش ترافیک و آلودگی هوای شهرهای بزرگ ارائه کند. برای این منظور، «کاهش ایام کار هفته در کلیه دستگاه‌های دولتی و نهادهای عمومی و همچنین کاهش روزها و ساعات تحصیلی مدارس» به صراحت از جانب هیات دولت در متن مصوبه، به‌عنوان یک محور پیشنهادی برای تدوین بسته مطالعاتی قید شده است که برای تحقق کامل و درست آن، باید سیاست «دو روزه شدن تعطیلات آخر هفته» به‌عنوان الگوی جهانی تقویم تعطیلات سالانه، توسط کارگروه، تعقیب و در ایران پیاده‌سازی شود. تحقیقات و بررسی‌هایی که «دنیای اقتصاد» طی دست کم ۶ ماه اخیر درباره «بی‌تعادلی شدید در تقویم تعطیلات سالانه کشور» و «نحوه توزیع منطقی تعطیلات رسمی در بیش از ۱۶۰ کشور توسعه‌یافته، پیشرفته اقتصادی، اروپایی و مسلمان» انجام داده است، نشان می‌دهد برخی سوءتفاهم‌های داخلی درباره وضعیت فعلی تقویم تعطیلات کشور، در همه سال‌های گذشته مانع از «اصلاح اشکالات اساسی» این تقویم شده که مهم‌ترین آن، تصور نادرست نسبت به «فراوانی روزهای تعطیل در ایران نسبت به سایر کشورها» است. این نگاه غلط خود باعث دو نتیجه‌گیری نادرست دیگر شده که بر پایه آنها، گفته می‌شود در صورت افزایش تعطیلات آخر هفته از یک روز فعلی به دو روز، بهره‌وری کار و تولید ناخالص داخلی کشور کاهش می‌یابد و به اقتصاد لطمه وارد می‌شود!

هیات دولت در مصوبه‌ای، فرمان تشکیل یک کارگروه برای «بررسی کاهش ساعت و ایام کار و تحصیل» را صادر کرد. کارگروه مرکب از هفت وزارتخانه و دو سازمان، باید ظرف سه ماه، نتایج مطالعات درباره «مدیریت تقاضای سفر» را در قالب بسته عملیاتی، به دولت ارائه کنند. هدف اصلی مصوبه، «کاهش ترافیک و آلودگی هوای کلان‌شهرها» است؛ اما نتیجه نهایی «اصلاح و تنظیم تقویم تعطیلات کشور» خواهد بود که اولین دستاورد ملموس آن، می‌تواند «دو روزه شدن تعطیلی آخر هفته» به‌عنوان الگوی جهانی تعطیلات باشد.

این در حالی است که تقویم نابسامان تعطیلات رسمی کشور که شامل انواع تعطیلات آخر هفته و مناسبتی می‌شود، خود به عاملی برای کاهش بهره‌وری و رشد اقتصادی و تبعات ثانویه دیگر تبدیل شده است که برای رفع آنها،‌ طبق نظر کارشناسان خبره، راهی جز «اصلاح و تنظیم تقویم تعطیلات متناسب با الگوی جهانی» وجود ندارد. اصلاح «تقویم تعطیلات» صرفا به معنای «افزایش روزهای تعطیل کل سال» نیست که حتی اگر به این موضوع هم ختم شود، کسری کل تعطیلات ایران در مقایسه با سایر کشورها، تازه از بین خواهد رفت. اما بازنویسی تقویم، برای حصول نتیجه منطقی و کارآمد، باید از مسیر «دو روزه شدن تعطیلات آخر هفته» عبور کند که برای این منظور، برخی تعطیلات مناسبتی می‌تواند از تقویم حذف یا تعدیل شود.نتایج تحقیقات جامع «دنیای اقتصاد» در این باره که می‌تواند بخش اعظم مطالعات کارگروه تازه تشکیل شده در دولت را تشکیل دهد، مشخص می‌کند: مجموع روزهای تعطیل سالانه در ایران ۷۸ روز است که ۴۰ روز از میانگین روزهای تعطیل عمده کشورها به‌خصوص کشورهای توسعه یافته کمتر است. همچنین از ۱۱۴ کشور اروپایی و کشورهای اسلامی، فقط ۱۲ کشور دارای تعطیلی آخر هفته یک روزه هستند و مابقی، آخر هفته دو روزه دارند. بنابراین بدون تردید باید این تقویم در ایران به روزرسانی شود.

دو روزه شدن تعطیلی آخر هفته، ۱۰نوع آثار مثبت اقتصادی و اجتماعی، در کشور خواهد داشت.

تا پیش از فرمان ماه گذشته هیات دولت به تشکیل کارگروه مسوول مطالعه «کاهش روزهای کاری هفته»، طی ماه‌های اخیر یک عزم کارشناسی در بین صاحب‌نظران اقتصادی و دو اقدام ابتدایی از جانب نهادهای دولتی و خصوصی برای ساماندهی تعطیلات رخ داده بود. غالب اقتصاددانان، دو روزه شدن تعطیلات را در رشد اقتصادی، موثر می‌دانند و در این میان، ستاد هماهنگی خدمات سفر در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از قصد این سازمان برای شروع اقدامات بنیادین در دولت برای ساماندهی تعطیلات خبر داده بود. همچنین اتاق بازرگانی تهران اخیرا برای تقویت ارتباطات تجاری و بین‌المللی با شرکای اقتصادی ایران، پیشنهاد دو روزه شدن تعطیلات آخر هفته از کانال تطبیق روزهای تعطیل هفته ایران با سایر کشورها را مطرح کرد.

به این ترتیب، ماموریت کارگروه جدید در دولت، برای پاسخ به نیاز فعلی کشور، می‌تواند از فرصتی که مصوبه هیات دولت در اختیار قرار داده، دو هدف ساماندهی تعطیلات آخر هفته و رفع معضل آلودگی هوا را به‌صورت توام محقق کند. کاهش ایام کار هفته، از یکسو، نظم‌بخشی به تعطیلات رسمی کشور را منجر می‌شود و از سوی دیگر، باعث رفع فشردگی، ازدحام و ترافیک سفرهای برون‌شهری و انتقال آن از معدود تعطیلات چندروزه به تعطیلات دوروزه آخر هر هفته خواهد شد.

در نتیجه، مسافرت‌ها، توزیع زمانی و مکان مناسب پیدا می‌کند.اثر سوم ساماندهی تعطیلات، کاهش مصرف سوخت در نتیجه کاهش ترافیک در جاده‌ها هنگام معدود تعطیلات و اثر چهارم نیز تعدیل ترافیک درون‌شهری در روزهای کاری هفته است.در این میان، یکی از دو هدف اصلی که همان «کاهش آلودگی هوا» است به‌عنوان تاثیر پنجم، بروز می‌کند. کارشناسان زیست محیطی، کاهش روزهای کاری هفته را یک راهکار پایدار برای کاهش ذرات سمی آلاینده در هوای شهرهای بزرگ و حتی سایر شهرها که امروز به آن دچار شده‌اند، می‌دانند.

طبق یک آزمایش جامع توسط شرکت کنترل کیفیت هوای تهران، میانگین غلظت «نانو ذرات» آلاینده هوا –ذراتی با قطر ۱۰ برابر کمتر از میکرومتر یا ۱۰ هزار برابر کوچک‌تر از میلی‌متر- در روزهای تعطیل به مراتب کمتر از روزهای کاری است. میانگین غلظت «نانوذرات سمی» در هوای تهران در شبانه‌روز یک روز کاری، ۷/ ۱‌برابر شبانه‌روز تعطیل و میانگین ساعتی آن در روز کاری ۵ برابر روز تعطیل است. از جمله آثار مثبت اما پنهان افزایش تعطیلی آخر هفته به دو روز، افزایش اوقات فراغت و تفریح خانوارها است که به‌عنوان اثر ششم اصلاح تقویم مربوطه، می‌تواند آثار ثانویه دیگری همچون «افزایش بهره‌وری کار در هفته» را سبب شود.

در حال حاضر مجموع ساعات کاری در هفته در ایران ۴۴ ساعت است اما در کشورهای توسعه‌یافته از جمله آمریکا، کمتر و ۴۰ ساعت است. این موضوع نشان می‌دهد، در دنیای توسعه‌یافته، ساعات اسمی کار هفته، به تنهایی شاخص مناسبی برای محاسبه بازدهی و بهره‌وری نیست بلکه «کار مفید» باید مبنای سنجش بازدهی قرار بگیرد. سرانه ساعت کار مفید در آلمان دو برابر ایران است. بنابراین، بهره‌وری کار باید در کشور افزایش یابد که راهکار اصلی آن، تقویت اوقات فراغت و پایان دادن به سرکوب تقاضای سفر و گردش از طریق افزایش تعطیلی آخر هفته به دو روز، خواهد بود.

اثر هشتم این ساماندهی، افزایش تولید ناخالص داخلی است. تجربه داخلی و خارجی نشان داده، یک‌روزه بودن تعطیلی آخر هفته به جای دو روزه بودن، اثر محسوس و قابل محاسبه بر افزایش رشد اقتصادی ندارد اما با دو روزه شدن تعطیلات، چون که درجه تفریح و فراغت افراد افزایش می‌یابد، به‌صورت غیرمستقیم باعث افزایش بهره‌وری و کار مفید می‌شود. به این ترتیب، آثار نهم و دهم کاهش ایام کار، تمیز قائل شدن بین ساعت کار اسمی و ساعت کار مفید و همچنین «خارج شدن پنج‌شنبه‌ها از وضعیت بلاتکلیفی کار یا تعطیل» است.

هیات وزیران در نوزدهم خردادماه سال جاری با تصویب «برنامه جامع کاهش آلودگی هوای کلان‌شهرها» احکامی در زمینه تکالیف تمام دستگاه‌ها در سه بخش منابع متحرک، منابع ساکن و احکام عمومی مصوب و اوایل تیرماه ابلاغ کرد. در یکی از احکام عمومی این مصوبه که بیش از ۲۰ بند دارد، سازمان حفاظت محیط زیست مکلف شده با همکاری وزارت کشور و دیگر دستگاه‌های مرتبط شامل وزارتخانه‌های آموزش و پرورش، راه و شهرسازی، اطلاعات، صنعت، معدن و تجارت، فرهنگ و ارشاد اسلامی، علوم، تحقیقات و فناوری، سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور و نیروی انتظامی، ظرف مدت سه ماه از زمان ابلاغ نسبت به «بررسی و ارائه بسته مدیریت تقاضای سفر» اقدام کنند. از محورهای مورد اشاره در این مصوبه کاهش ایام کاری ادارات دولتی، کاهش ایام تحصیلی مدارس و نیز تغییر ساعات شروع و پایان کار دستگاه‌های اجرایی است که باید درباره آن مطالعه و اعلام نظر شود.

این نخستین اقدام رسمی و قانونی دولت برای کاهش ایام کاری هفته است که چندی پیش اعضای اتاق بازرگانی تهران به‌عنوان فعالان اقتصادی بخش خصوصی تحت عنوان توزیع مناسب روزهای تعطیل در کل ایام سال در قالب دو روزه شدن تعطیلات آخر هفته و هماهنگ شدن تعطیلات کشورهای شریک تجاری ایران، مطرح شده بود. در حالی که بررسی این موضوع پیش تر تنها در محافل کارشناسی صورت می‌گرفت، اکنون به نظر می‌رسد این بحث در سطوح بالای تصمیم‌گیری در دولت مطرح شده است. هرچند مصوبه اخیر دولت با هدف کاهش آلودگی هوای هشت کلان‌شهر کشور ابلاغ شده و ارتباط مستقیم با موضوع ساماندهی تعطیلات آخر هفته با هدف تنظیم اوقات فراغت ندارد، اما زمینه را برای بررسی تخصصی موضوع دو روزه شدن تعطیلات هفتگی گشوده و طلسم تغییرناپذیری تعطیلات آخر هفته با این تصور غلط که ممکن است هرگونه تغییر در آن به کاهش بهره‌وری بینجامد را شکست. اکنون دولتمردان رسما مسوولیت دارند که طی مدت سه ماه با همکاری کارشناسان و صاحبنظران در ارتباط با کاهش ایام کاری هفته مطالعه و پس از بررسی همه جانبه موضوع نتیجه را به دولت اعلام کنند.

با این حال در کنار مزایای گوناگونی که کارشناسان، صاحبنظران و اقتصاددانان برای افزایش تعطیلات آخر هفته قائل هستند، وجه زیست محیطی این مزیت‌ها بسیار پررنگ است. ثاثیر آنی کاهش ایام کاری هفته به حدی روشن است که در طول یک دهه گذشته و در فصل سرد و هنگام بروز پدیده وارونگی هوا، کمیته اضطرار آلودگی هوای شهر تهران و دیگر کلان‌شهرها نسبت به تعطیلی مقطعی مدارس، ادارات دولتی و بانک‌ها به منظور مهار آلودگی هوا روی آوردند. شاید اعلام تعطیلی مدارس بیش از هر چیز به منظور حفظ سلامت کودکان که در برابر آلودگی هوا آسیب پذیرتر هستند، صورت گرفته است اما وجه دیگر این اقدام کاهش چشمگیر تردد خودروها در سطح شهر است که از این رو ادارات دولتی و بانک‌ها را در روزهای بسیار آلوده بارها به تعطیلی کشانده است.دنیای اقتصاد.