مصوبه ناعادلانه حق عائله مندی برای دختران مجرد!

مصوبه ناعادلانه حق عائله مندی برای دختران مجرد!

پاراف مصوبه ناعادلانه حق عائله مندی برای دختران مجرد! : در قانون مدنی تاکید شده است که هزینه زن و فرزندان به عهده مرد خانواده است. این هزینه در اصطلاح حقوق «نفقه» نام دارد و مرد مکلف به پرداخت آن است. اما در این بین هستند مردانی که این حق را رعایت نمی‌کنند یا گاهی مردان به دلایلی غیرعمدی و به دلیل ناتوانی مالی قادر به انجام این وظیفه خود نیستند.

در قوانین ما از پرداخت حق اداره خانواده به عنوان حق عائله‌مندی یاد می‌شود که در طول سال‌های اخیر پرداختن این حق و حق‌اولاد به زنان کارمند با فراز و فرودهایی همراه بوده است.

دوره‌های قانون‌گذاری درباره عائله‌مندی:

در سال ۱۳۷۰ قانونی با عنوان «قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان» به تصویب رسید که در ماده ۹، مستخدمان مرد را مستحق دریافت کمک‌هزینه عائله‌مندی و کمک هزینه اولاد می‌دانست. در این قانون مستخدمان زن فقط حق دریافت کمک هزینه عائله‌مندی را داشتند و کمک هزینه اولاد به آنها تعلق نمی‌گرفت. عدم پرداخت کمک‌هزینه اولاد به زنان کارمند در قانون اصلاح ماده ۹ قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت نیز ادامه یافت. این قانون در سال ۱۳۷۵ تصویب شد و در بند (ب) مقرر کرد: مستخدمان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول این قانون که دارای همسر نباشند یا همسر آنان معلول و از کارافتاده باشند و خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان باشد، از کمک‌هزینه عائله‌مندی بهره‌مند می‌شوند.

قانون مدیریت خدمات کشوری در مورد کارمندان و مستخدمان دولت اجرا می‌شود و کارگران مشمول مقررات جداگانه‌ای هستند که در قانون کار آمده است. بنابراین آنچه در مورد حق اولاد و حق عائله‌مندی گفته شد، در مورد کارمندان دولت مصداق دارد و گرچه برای کارگران نیز حقوق مشابهی پیش‌بینی شده است، مشمولان این حقوق و نحوه محاسبه آن نیازمند بررسی دیگری است.

در سال ۱۳۸۰ باز هم ماده ۹ قانون نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت اصلاح شد و این‌بار حقوق بیشتری برای زنان به وجود آورد. در این قانون مقرر شده بود: مستخدمان زن شاغل، بازنشسته و مشمول این قانون که به تنهایی متکفل مخارج فرزندان خود هستند، از کمک‌هزینه عائله‌مندی و اولاد و همسران وظیفه‌بگیر مستخدمان متوفی از کمک هزینه عائله‌مند بهره‌مند می‌شوند. در واقع با این اصلاح، قانونگذار کمک هزینه اولاد را نیز علاوه بر کمک‌هزینه عائله‌مندی برای مستخدمان زن به رسمیت شناخت و ایراد قبلی مبنی بر عدم تعلق این کمک هزینه به مستخدمان زن را اصلاح کرد.

با تصویب قانون مدیریت خدمات کشوری در سال ۱۳۸۶ احکام مربوط به فوق‌العاده عائله‌مند و اولاد، در بند ۴ ماده ۶۸ این قانون بیان شده است. به موجب این بند، برای کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر فقط کمک هزینه عائله‌مندی پیش‌بینی شده است. در سال۱۳۹۱ بازگشت به شرایط سال ۱۳۸۰ با پرداخت حق عائله‌مندی و حق اولاد محقق شد. با تصویب مجلس شورای اسلامی از این پس زنان کارمندی که شرایط لازم را داشته باشند هم کمک‌هزینه عائله‌مندی دریافت خواهند کرد و هم کمک هزینه اولاد.

کمک هزینه عائله‌مندی و اولاد برای کارمندان زن شاغل:

بر اساس قانون مدیریت خدمات کشوری، «کارمندان زن شاغل، بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب » که دارای همسر نبوده یا همسر آنان معلول یا از کار افتاده کلی باشند یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان باشند، از مزایای «کمک‌هزینه عائله‌مندی و اولاد موضوع بند ۴ ماده ۶۸ قانون مذکور نیز برخوردار می‌شوند». بد نیست بدانید که کارمندان زن شاغل، بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول این بند باید شرایطی داشته باشند: ۱- همسر نداشته نباشند؛ ۲- همسر آنان معلول یا از کارافتاده کلی باشد؛ ۳- خود به تنهایی مخارج فرزند خود را تامین کنند.
به این ترتیب در صورتی که این شرایط وجود داشته باشد کارمند زن می‌تواند از کمک‌‌هزینه عائله‌مندی و کمک‌هزینه اولاد استفاده کنند. علاوه بر این، کسانی حق عائله‌مندی و اولاد دریافت خواهند کرد که مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب هشتم مهر ماه سال ۱۳۸۶باشند به عبارت ساده‌تر باید کارمند دولت باشند. کارمند دستگاه اجرایی، فردی است که براساس ضوابط و مقررات مربوط، به موجب حکم یا قرارداد مقام صلاحیتدار در یک دستگاه اجرایی به خدمت پذیرفته می‌شود.

روش محاسبه حق عائله‌مندی:

در بند چهارم از ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشوری در تعریف اینکه به چه کسانی این حق تعلق می‌گیرد آمده است که کمک هزینه عائله‌مندی و اولاد به کارمندان مرد شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول قانون، تعلق می‌گیرد. در ادامه همین ماده بر تعلق حق عائله‌مندی به کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول این قانون نیز اشاره شده است. در ادامه ماده ۶۸ توضیح داده شده است که«حق عائله‌مندی برای همسر معادل ۸۰۰ امتیاز و برای هر فرزند معادل ۲۰۰امتیاز است و حداکثر تا سه فرزند محاسبه می‌شود.» حق اولاد به فرزند چهارم تعلق نمی‌گیرد.شرایط پرداخت حق اولاد را می‌توان به شرح زیر برشمرد:
۱- حق اولاد به سه فرزند تعلق می‌گیرد و به فرزند چهارم حق‌اولاد پرداخت نمی‌شود.
۲- فرزند می‌تواند تا سن ۲۵ سالگی از حق‌اولاد استفاده کند به شرط ادامه تحصیل و غیرشاغل بودن
۳- فرزند در صورتی که شاغل باشد حق اولاد دریافت نخواهد کرد حتی اگر سن او کمتر از ۲۵ سال باشد.
۴- فرزند در صورتی که ادامه تحصیل ندهد و بیکار باشد حق اولاد دریافت نخواهد کرد حتی اگر سن او کمتر از ۲۵ سال باشد.
۵- دختران به شرط نداشتن همسر از حق اولاد برخوردار خواهند بود حتی اگر سن آنها بیشتر از ۲۵ سال باشد.

ابهامات اساسی :

چند سال قبل تفسیر بند۴ ماده ۶۸ قانون مدیریت خدمات کشورى تصویب و ابلاغ شد. درباره این استفساریه باید گفت که این بند «کمک‌هزینه عائله‌مندی و اولاد» را به «کارمندان مرد شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول این قانون که دارای همسر می‌باشند» قابل پرداخت دانسته است، اما در مورد «کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول این قانون که دارای همسر نبوده یا همسر آنها معلول یا از کارافتاده کلی است یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان هستند» تنها از «مزایای کمک‌هزینه عائله‌مندی موضوع این بند» نام برده و مزایای کمک هزینه اولاد مسکوت مانده است.

در نتیجه نقص این بند از قانون، کمک هزینه اولاد که تا پیش از تصویب قانون در سال ۱۳۸۶ به زنان مذکور پرداخت می‌شد، متوقف شد و در نتیجه اعتراض‌ها و ابهام‌هایی را در پی داشت. این ابهام باعث شد که در تاریخ ۱۱ مرداد سال ۱۳۹۰، طرح استفساریه‌ای در این خصوص تقدیم مجلس شورای اسلامی شود. این مصوبه در بهمن‌ماه به تصویب رسید و در اسفندماه از سوی شورای نگهبان تایید شد.

در این استفساریه پرسیده شده بود که آیا کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه‌بگیر مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب سال ۱۳۸۶ که دارای همسر نبوده یا همسر آنان معلول یا از کارافتاده کلی هستند یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان هستند از مزایای کمک هزینه عائله‌مندی و اولاد موضوع بند ۴ ماده ۶۸ قانون مذکور برخوردار می‌شوند یا خیر؟ نظر مجلس بر این بود که: بلی، از مزایای کمک هزینه عائله‌مندی و اولاد نیز برخوردار می‌شوند.

بر اساس قانون مدیریت خدمات کشوری، کارمندان زن شاغل و بازنشسته و وظیفه بگیر مشمول این قانون که دارای همسر نبوده و یا همسر آنان معلول و یا از کارافتاده کلی می‌ باشد و یا خود به تنهایی متکفل مخارج فرزندان هستند از مزایای کمک هزینه عائله ‌مندی بهره ‌مند می‌ شوند.

اما یکی از مشکلاتی که در تفسیر این قانون در دستگاههای اجرایی وجود داشت این بود که برخی ادارات با اشاره به کلمه عائله مندی و ذکر زنان بدون همسر، این موضوع را به زنانی که همسر خود را به هر دلیلی از دست داده اند و فاقد شوهر هستند نسبت می دادند نه زنان مجرد و لذا از پرداخت حق عائله مندی به زنان مجرد اجتناب می کردند.

با وجود خیل عظیم مردان و پسران مجرد کارمند (که وظیفه تامین هزینه های تشکیل زندگی بر عهده آنهاست)، دولت به جای آنکه حقوق آنها را بیشتر از همنوعان دختر کند، به دلیل «مجرد» بودن از حق عائله مندی محروم هستند و در این حال دختران و زنان مجرد کارمند، که در عرف و قوانین کشور ما، هیچگونه مسئولیت اقتصادی در قبال خانواده ندارند از حقوقی بالاتر از پسرها و مردها مجرد همتراز برخوردارند. طبیعی است که اولین نتیجه این قانون، سوق داده شدن دختران و پسران مجرد به زندگی مجردی است.

اما با پیگیری برخی مسئولان و استعلام های صورت گرفته، بالاخره مجوز رسمی پرداخت این حق به همه زنان کارمند صادر شده است. بر اساس ابلاغیه روزهای اخیر خزانه داری کل کشور به تعدادی از دستگاههای اجرایی که نسخه ای از آن به دست صبحانه رسیده، تاکید شده است که پرداخت حق عائله مندی به کارکنان زن فاقد همسر بلامانع است.

در این بخشنامه تاکید شده است که زنانی مشمول مزایای یاد شده می باشند که ازدواج نکرده اند یا ازدواج کرده اند و از همسر خود جدا شده اند لذا با توجه به حکم هیات عمومی دیوان عدالت اداری، همه زنان مذکور از این کمک هزینه عائله مندی برخوردار خواهند بود.
متن بخشنامه:
وزارت امور اقتصاد و دارایی : سازمان نظارت مالی و خزانه داری کل کشور : اداره کل نظارت بر اجرای بودجه
شماره نامه: ۱۸۳۲۶۴ / ۵۶ تاریخ نامه: ۰۶/ ۱۱ / ۹۳
بسمه تعالی با سلام و احترام
بازگشت به نامه شماره ۳۵۶۶ / ۱۱ مورخ ۲۲ / ۱۰ /۹۳ در خصوص پرداخت «کمک هزینه عائله مندی موضوع بند (۲) ماده (۶۸) قانون مدیریت خدمات کشوری» به استحضار می رساند، به موجب قسمت اخیر نامه شماره ۶۵۰۶ / ۹۳ / ۲۰۰ مورخ ۱۴ / ۰۵ / ۹۳ جانشین محترم معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور در مورد پرداخت حق عائله مندی به کارکنان زن فاقد همسر بر اساس بخشنامه شماره ۲۱۶۷۵۶ / ۱۵۲۲۴ مورخ ۲۲ / ۱۱ / ۱۳۹۰ معاونت محترم حقوقی رئیس جمهور پرداخت آن بلامانع است. اضافه می نماید با توجه به حکم دادنامه شماره ۸۲۰ مورخ ۰۹ / ۱۱ / ۹۱ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، زنانی مشمول مزایای یاد شده می باشند که ازدواج نکرده اند و ازدواج کرده اند و از همسر خود جدا شده اند، بنابر این از نظر مقنن همه زنان مذکور از کمک هزینه عائله مندی برخوردار خواهند شد لذا با توجه به ماده (۴۳) قانون دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۸۵ و ماده (۸۹) قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ رای صادره هیأت عمومی برای شعب دیوان و سایر مراجع اداری مربوط در موارد مشابه لازم الاتباع است.

مهدی بقائی